Giếng Thang Máy: Tìm Hiểu Về Kích Thước, Vách Và Thông Gió

Giếng Thang Máy Là Gì Và Gồm Những Bộ Phận Nào?

Giếng thang máy là khoảng không gian mà cabin và đối trọng di chuyển bên trong, được giới hạn bởi đáy hố thang, vách bao quanh và trần giếng. Định nghĩa lấy từ TCVN 6396-20:2017, tiêu chuẩn quốc gia tương đương EN 81-20:2014, hiện thay thế TCVN 6395:2008 và TCVN 6396-2:2009.

Dưới đây là 5 bộ phận tạo nên một giếng thang hoàn chỉnh:

1. Hố PIT: phần giếng dưới cốt sàn tầng dừng thấp nhất, chứa bộ giảm chấn, đế ray và không gian lánh nạn.
2. Thân giếng: đoạn chạy suốt các tầng, mang ray dẫn hướng, hộp cửa tầng, hệ chiếu sáng và cáp hành trình.
3. Đỉnh giếng, gọi tắt là OH: khoảng trống phía trên khi cabin lên cao nhất, dành cho kỹ thuật viên đứng trên nóc cabin.
4. Vách bao che: bê tông, khung thép, khung nhôm hoặc kính, ngăn cách giếng với phần còn lại của công trình.
5. Đáy hố thang: kết cấu chịu tải từ ray dẫn hướng, giảm chấn cabin và giảm chấn đối trọng truyền xuống.

5 bộ phận này ràng buộc lẫn nhau bằng các con số cố định, nên chừa hụt một chỗ là kéo cả nhóm còn lại phải điều chỉnh. Hố PIT nông đi thì giảm chấn phải đổi loại, đỉnh giếng thấp đi thì máy kéo phải chuyển cấu hình khác.

Giếng Thang Máy Ảnh Hưởng Thế Nào Đến Thiết Kế, Thi Công Và Vận Hành?

Giếng thang máy khống chế ba thứ cùng lúc: cabin rộng được bao nhiêu, thang có đủ điều kiện kiểm định hay không, và chi phí phải bỏ ra nếu chừa sai. Ở khâu thiết kế, kích thước giếng quyết định ngược lại tải trọng và kiểu cửa, vì cabin phải nằm gọn trong phần thông thủy còn lại sau khi trừ ray, đối trọng và khe hở an toàn.

Ở khâu thi công, đây là hạng mục gần như không sửa được sau khi đổ bê tông. Một công trình tại Bình Phước chừa hố rộng nhưng chốt tải trọng nhỏ vì hàng cồng kềnh mà nhẹ, nên cabin không tận dụng hết hố. Lắp xong mới phát hiện cabin quá chật, chi phí nới lại bằng khoảng một nửa số tiền làm mới cả bộ thang.

Ở khâu vận hành, giếng ẩm làm mục cáp và chạm mạch điện, giếng nóng làm biến tần báo lỗi nhiệt, còn giếng lệch phương làm guốc dẫn hướng mòn nhanh và cabin rung khi qua điểm nối ray.

Kích Thước Giếng Thang Máy Phụ Thuộc Vào Những Yếu Tố Nào?

Không có bảng kích thước dùng chung, vì cùng một tải trọng vẫn ra nhiều kích thước giếng khác nhau. Năm yếu tố tạo khác biệt là tải trọng danh nghĩa, kiểu cửa và số cánh, vị trí đối trọng đặt sau lưng hay đặt hông cabin, cấu hình có phòng máy hay không, và tốc độ thiết kế. Con số đáng tin vì vậy chỉ có một, là con số trên bản vẽ kỹ thuật do đơn vị lắp đặt phát hành cho đúng thiết bị và đúng hiện trạng công trình.

Bảng dưới đây tổng hợp 6 mốc kích thước giếng thang máy mà Phụng Hoàng đang áp dụng cho nhà phố và biệt thự tại TP.HCM, kèm điều kiện đi cùng:

Sáu mốc trên chỉ có giá trị khi đi kèm cột điều kiện, đổi một điều kiện là con số đổi theo. Vẫn có công trình nằm ngoài dải này mà lắp được. Căn hộ cho thuê 6 tầng trên đường Phan Huy Ích chỉ có vị trí rộng 900 mm và sâu 900 mm, kỹ thuật Phụng Hoàng vẫn thiết kế được thang cáp kéo dùng cửa mở tay.

Ranh giới nằm ở chỗ cabin còn đủ chỗ cho người dùng thật hay không, và điều đó chỉ chốt được sau khi đo tại chỗ. Để hiểu rõ hơn cách tính toán theo từng mức tải, chủ đầu tư có thể tham khảo thêm bài viết: Kích Thước Thang Máy Gia Đình Theo Tải Trọng Chuẩn 2026.

Vách Giếng Thang Máy Gồm Những Loại Nào?

Vách giếng thang máy có bốn nhóm phổ biến là bê tông đổ tại chỗ, khung thép, khung nhôm và các phương án kết hợp kính. TCVN 6396-20:2017 không bắt buộc vật liệu cụ thể, mà yêu cầu bề mặt vách, sàn và trần giếng phải đủ bền và hạn chế tạo bụi, ví dụ bê tông, gạch hoặc gạch khối.

Tiêu chuẩn còn khống chế hai kích thước mà nhiều bản vẽ kiến trúc bỏ sót. Khoảng cách theo phương ngang giữa bề mặt trong của vách giếng và ngưỡng cửa hoặc khung cửa cabin không được vượt quá 0,15 m, áp dụng trên toàn bộ chiều cao giếng. Phần vách nằm dưới mỗi ngưỡng cửa tầng phải là bề mặt phẳng đứng, liên tục, nhẵn và cứng, chịu được lực 300 N phân bố trên 5 cm² mà không biến dạng dư và không võng đàn hồi quá 15 mm.

Chọn loại vách sau đó là bài toán ngân sách, thẩm mỹ và hiện trạng. Vách bê tông cho độ kín và khả năng cách âm tốt nhất, hợp nhà xây mới đổ giếng cùng kết cấu chính. Khung thép linh hoạt hơn cho nhà cải tạo vì gia công tại chỗ, nhưng mối hàn và vết trầy về sau phải sơn dặm bằng tay nên độ bền màu không bằng lớp sơn tĩnh điện ban đầu.

Khung nhôm được chọn nhiều nhất ở biệt thự và nhà phố cao cấp: cột đứng có hai loại cơ bản là 140 mm và 105 mm, bản lớn hơn khung thép để đủ chịu lực, toàn bộ liên kết bắt bu lông chứ không hàn. Mỗi công trình đặt riêng một bộ nên đo đạc phải chính xác tuyệt đối, sai kích thước là phải chờ đặt lại rất lâu.

Điểm nhận diện rõ nhất giữa hai loại khung nằm ở cách ốp kính: khung nhôm ốp kính lọt lòng khung để khoe đường nét, còn khung thép ốp kính phủ ra ngoài để che khung đi. Khi lắp ngoài trời, chi tiết này quyết định độ bền, vì khung nhôm phải xử lý keo giữa kính và nhôm rất kỹ trong khi khung thép có lợi thế kính phủ giúp hạn chế nước tạt.

Riêng giếng dưới 1,2 m², Phụng Hoàng thường tư vấn chuyển sang khung thép ngay cả khi khách thích khung nhôm, vì tiết diện cột nhôm ăn mất phần thông thủy vốn đã eo hẹp. 

>>> Tìm hiểu thêm: Thang Máy Khung Nhôm: Giải Pháp Tối Ưu Thẩm Mỹ Cho Nhà Phố

Thông Gió Giếng Thang Máy Theo TCVN 6396-20:2017 Yêu Cầu Những Gì?

Con số quen thuộc mà nhiều bài đang trích, rằng lỗ thông gió phải bằng ít nhất 1% diện tích mặt cắt giếng thang, không nằm ở điều khoản về giếng thang trong TCVN 6396-20:2017. Mức 1% của tiêu chuẩn hiện hành thuộc điều 5.4.9.2 và áp cho cabin: diện tích hữu ích của các lỗ thông gió phía trên cabin phải bằng ít nhất 1% diện tích hữu ích của cabin, yêu cầu tương tự áp cho các lỗ phía dưới.

Với bản thân giếng thang máy, điều 5.2.1.3 chỉ đặt hai yêu cầu mang tính nguyên tắc. Giếng thang, buồng máy và buồng puli không được dùng làm đường thông gió cho các phòng không thuộc hệ thống thang máy. Việc thông gió phải thực hiện sao cho thiết bị, động cơ cùng dây cáp điện được bảo vệ khỏi bụi, hơi khói có hại và ẩm ướt.

Phụ lục E.3 giải thích vì sao không có con số cụ thể. Yêu cầu thông gió cho giếng thang máy và buồng máy thường nằm trong quy định xây dựng sở tại, nên tiêu chuẩn thang máy đưa ra chỉ dẫn chính xác thì có thể xung đột. Cách làm đúng là bên lắp đặt cung cấp dữ liệu tỏa nhiệt của thiết bị để bên thiết kế công trình tính toán phương án, chứ không bê một tỷ lệ phần trăm vào bản vẽ.

Phụ lục E.3.2 cho biết trong vận hành bình thường, khe hở quanh cửa tầng cùng hiệu ứng bơm không khí do cabin chuyển động thường đã đủ để lưu thông khí, vấn đề chỉ phát sinh khi cabin dừng lâu.

Hai môi trường được cảnh báo là cực kỳ nguy hiểm gồm nhà xưởng công nghiệp và bãi đậu xe ngầm, vì khí độc có thể bị hút qua giếng thang. Với nhà phố và biệt thự, ba điểm nên chốt ngay từ bản vẽ là vị trí lỗ thoáng ở đỉnh giếng, cách che mưa tạt cho lỗ thoáng đó, và nguyên tắc không đấu giếng thang thông với tầng hầm để xe.

Chống Thấm Và Hố PIT Của Giếng Thang Máy Cần Xử Lý Ra Sao?

Chống thấm là yêu cầu bắt buộc, và điểm mấu chốt nằm ở thời điểm nghiệm thu. TCVN 6396-20:2017 quy định sau khi đã lắp xong bộ phận cố định ray dẫn hướng, bộ giảm chấn và các hệ thống đường dây điện thì hố thang phải có khả năng chống nước thấm vào. Nghĩa là lớp chống thấm phải còn nguyên tác dụng sau khi đội lắp đặt đã khoan bắt hàng chục bass ray xuyên qua vách và đáy hố, chứ không phải chỉ đạt lúc vừa thi công xong phần ngầm.

Đây cũng là lỗi tốn kém hay gặp nhất, vì mỗi vị trí khoan bắt bass trở thành một đường dẫn nước và tới mùa mưa thì nước đọng dưới đáy hố. Cách xử lý đúng là chống thấm hai lớp, lớp đầu khi đổ kết cấu phần ngầm và lớp thứ hai xử lý cục bộ tại các điểm khoan sau khi lắp ray xong.

Về chiều sâu, hố PIT không có con số luật định dùng chung. Điều tiêu chuẩn ràng buộc là không gian lánh nạn phải còn nguyên khi cabin đứng trên bộ giảm chấn đã nén hết, nên chiều sâu thay đổi theo tốc độ, tải trọng và cấu hình thiết bị. Mức 800 mm Phụng Hoàng khuyến nghị là mức nội bộ cho thang gia đình cáp kéo nhà phố 4 đến 5 tầng, không phải quy định pháp lý.

>> Xem thêm: Chiều Sâu Hố Pit Thang Máy Bao Nhiêu Là Đạt Chuẩn?

Dưới đây là 4 ràng buộc kỹ thuật của hố PIT nên biết trước khi chốt bản vẽ:

1. Lối xuống hố: hố sâu quá 2,50 m bắt buộc có cửa ra vào riêng, hố không quá 2,50 m được dùng cửa ra vào hoặc thang leo lắp trong giếng.
2. Công tắc dừng thang: hố sâu từ 1,60 m trở xuống cần một công tắc, hố sâu hơn phải có hai công tắc, công tắc dưới cách sàn hố tối đa 1,20 m.
3. Chịu tải của đáy hố: nếu bên dưới giếng còn không gian người vào được, đáy hố phải chịu tối thiểu 5.000 N/m² và đối trọng phải có bộ hãm an toàn.
4. Khoảng trống dưới cabin: khoảng cách thẳng đứng giữa sàn hố và phần thấp nhất của cabin tối thiểu 0,50 m, nên không thể tự ý làm nông hố để tiết kiệm chi phí đào.

4 ràng buộc trên đều là điều kiện để thang được cấp kết quả kiểm định, bỏ qua mục nào cũng dẫn tới phải đục sửa lại phần ngầm. Với nhà đang sử dụng mà không thể đào sâu, TCVN 6396-21:2020 mở đường cho phương án hố nông kèm hệ dừng an toàn hai cấp và phải được cơ quan có thẩm quyền phê duyệt. Ngoài ra, nước xuất hiện trong giếng hoặc dưới đáy hố là dấu hiệu cần dừng thang ngay và gọi kỹ thuật kiểm tra trước khi cho chạy lại.

Khoảng Không Trên Cùng Của Giếng Thang Máy Cần Chừa Bao Nhiêu?

Khoảng không trên cùng của giếng thang máy, gọi tắt là OH, được tính bằng không gian lánh nạn cho kỹ thuật viên cộng các khe hở an toàn, chứ không phải một con số chiều cao cố định. TCVN 6396-20:2017 cho chọn một trong hai loại không gian lánh nạn trên nóc cabin khi cabin ở vị trí cao nhất: loại đứng thẳng tiết diện 0,40 x 0,50 m cao 2,00 m, hoặc loại gập người tiết diện 0,50 x 0,70 m cao 1,00 m.

Cộng thêm vào đó là khe hở thông thủy giữa trần giếng và phần nhô lên trên nóc cabin: tối thiểu 0,50 m tới thiết bị lắp trên nóc, 0,10 m tới ngàm dẫn hướng hoặc đầu kết thúc cáp, và 0,30 m tới lan can nóc cabin. Cần hai người cùng làm việc trên nóc thì phải bố trí thêm một không gian lánh nạn nữa, cùng loại và không chồng lấn.

Toàn cảnh khối giếng thang máy quan sát mẫu QS11-2026 được đội ngũ Phụng Hoàng lắp đặt sát tường, liền cầu thang bộ trong nhà.

Công trình bị khống chế chiều cao tầng trên cùng vẫn còn đường xử lý bằng máy kéo dạng nằm ngang loại nhỏ, đưa tủ điều khiển ra ngoài phạm vi đỉnh giếng và dùng bộ khống chế vượt tốc điện tử. Điều cần tránh là ép OH của giếng thang máy xuống dưới ngưỡng an toàn để giữ nguyên chiều cao kiến trúc, vì đây là hạng mục đơn vị kiểm định soi rất kỹ.

Phụng Hoàng Khảo Sát Và Thi Công Giếng Thang Máy Trọn Gói Ra Sao?

Thang Máy Phụng Hoàng triển khai trọn gói từ khảo sát, thiết kế, thi công tới bảo trì, nên phần giếng thang máy được chốt trước khi công trình đổ bê tông thay vì sửa chữa về sau. Ở bước khảo sát, kỹ thuật đo chiều rộng và chiều sâu vị trí đặt thang, rồi xác định xung quanh giếng là tường bê tông, tường gạch hay chỉ có khung. Sau đó là kiểm tra hệ đà cắt qua giếng và điều kiện cấp nguồn ba pha.

Với công trình cải tạo, công ty luôn cử người tới tận nơi thay vì báo giá qua bản vẽ. Nhóm công trình này thường vướng cùng lúc ba thứ: không đào được hố PIT theo chiều sâu mong muốn, không đủ chiều cao cho phòng máy, và diện tích chừa cho giếng không đều theo phương đứng. Kinh nghiệm xử lý được Phụng Hoàng tổng hợp trong bài viết: Lắp Đặt Thang Máy Cho Nhà Cải Tạo Theo Hiện Trạng Công Trình.

Trong thực tế t hi công, một bộ thang 450 kg với 5 điểm dừng nặng khoảng 4 tấn vật tư nên công ty chia làm 3 đến 4 đợt theo tiến độ, kèm bạt lót sàn bảo vệ gạch nền. Sau bàn giao, gói bảo trì chọn theo tần suất dùng thật: thang gia đình thường 2 đến 3 tháng một lần, thang tải khách cho nhà cho thuê và văn phòng thường một tháng một lần.