Đi Thang Máy Bị Chóng Mặt Do Cơ Thể Hay Do Thang?

Đi Thang Máy Bị Chóng Mặt Thường Do Cơ Thể Hay Do Thang?

Đi thang máy bị chóng mặt thường do cơ thể nhiều hơn do thang. Hệ thăng bằng của mỗi người phản ứng với gia tốc theo một mức khác nhau, nên cùng một chuyến đi có người thấy bình thường, có người thấy chao đảo. Thang chỉ là thủ phạm khi chuyển động của nó mất độ êm vốn có.

Cách xử lý của 2 nhóm nguyên nhân khác hẳn nhau, nên cần tách riêng từ đầu. Các mục dưới đây đi lần lượt từ phía cơ thể sang phía thiết bị, rồi tới một hiểu lầm phổ biến về ù tai.

Vì Sao Đi Thang Máy Bị Chóng Mặt Dù Thang Chạy Bình Thường?

Đi thang máy bị chóng mặt dù thang chạy bình thường là do não nhận hai tín hiệu trái ngược. Mắt nhìn vách cabin và báo người đang đứng yên, còn tai trong lại cảm nhận cabin đang tăng tốc. Cleveland Clinic gọi đây là cơ chế của say chuyển động, cùng loại với say xe.

Theo Cleveland Clinic (cập nhật 04/2024), một số nhóm dễ bị say chuyển động hơn số còn lại. Đó là trẻ từ 2 tới 12 tuổi, người có người thân hay say xe, người bị rối loạn tai trong như chóng mặt tư thế kịch phát lành tính (BPPV), người hay đau nửa đầu và phụ nữ mang thai.

Từ đây rút ra một quy tắc đơn giản. Nếu trong nhà chỉ một người thấy chóng mặt còn những người khác đi bình thường thì khả năng cao nguyên nhân nằm ở cơ địa người đó, không phải chiếc thang.

Khi Nào Chính Chiếc Thang Làm Người Đi Khó Chịu?

Chiếc thang gây khó chịu khi chuyển động của nó mất độ mượt. Bốn biểu hiện hay gặp là cabin giật mạnh lúc khởi động, hẫng hoặc khựng lúc dừng, rung lắc ngang khi đang chạy và dừng lệch sàn làm người bước ra bị hụt chân. Lúc đó cả người vốn không say xe cũng có thể thấy chóng mặt.

Tài liệu kỹ thuật về độ êm của TK Elevator (05/2021) chỉ ra nguồn gốc của từng kiểu. Cú giật lúc khởi động xuất hiện vì gia tốc đổi gần như tức thời từ 0, nên tủ điều khiển và biến tần phải được cài để tăng tốc từ từ. Rung theo phương đứng truyền từ máy kéo và biến tần vào cabin qua hệ cáp kéo. Rung ngang xảy ra khi cabin chạy qua mối nối ray không phẳng hoặc ray lắp không thẳng.

Biến tần quyết định đường tăng giảm tốc của cabin, nên khi biến tần lỗi hay bị cài sai thông số, người đi cảm nhận được ngay ở mỗi lần khởi động và dừng tầng.

Ù Tai Trong Thang Máy Gia Đình Hầu Như Không Do Áp Suất

Ù tai trong thang máy gia đình gần như không thể do áp suất không khí. Gần mặt đất, áp suất giảm khoảng 12 Pa cho mỗi mét lên cao. Giả sử thang nhà phố 5 tầng có hành trình khoảng 15 m, chênh áp cả chuyến chỉ khoảng 180 Pa, tức chưa tới 0,2% áp suất khí quyển.

Đây là ước tính kèm cách tính để tự kiểm lại: 15 m nhân 12 Pa ra 180 Pa, chia cho 101.325 Pa của áp suất chuẩn. Muốn chênh áp đạt mức “5-10%” hay gặp trên mạng, cabin phải đổi độ cao khoảng 400 m trở lên. Ù tai lặp lại cả khi không đi thang thì người đó nên đi khám.

3 Câu Hỏi Để Biết Đi Thang Máy Bị Chóng Mặt Do Người Hay Do Thang

Chỉ cần quan sát 3 điều là đủ biết đi thang máy bị chóng mặt do người hay do thang: ai thấy khó chịu, khó chịu ở thang nào và khó chịu vào lúc nào trong chuyến đi. Câu trả lời của 3 câu hỏi này thường đủ để quyết định có cần gọi kỹ thuật hay không.

3 câu hỏi và cách đọc kết quả nằm trong bảng dưới đây:

Khi có từ 2 câu trả lời trở lên rơi vào cột “nghiêng về thang”, chủ nhà nên báo đơn vị bảo trì, đừng chờ tới kỳ bảo trì kế tiếp. Cả 3 câu đều nghiêng về cơ thể thì chiếc thang nhiều khả năng vẫn ổn, việc cần làm là đổi cách đứng và hướng nhìn trong cabin.

Câu hỏi thứ ba có giá trị nhất với thang máy gia đình. Một người đã đi chiếc thang đó hàng năm trời bỗng thấy chóng mặt thì nên nghĩ tới chiếc thang trước. Nếu đi thang khác cũng bị, người đó nên đi khám.

Mỗi Cảm Giác Khó Chịu Gắn Với Một Nhóm Bộ Phận Của Thang

Khi nghi ngờ chính chiếc thang gây chóng mặt, mô tả đúng cảm giác giúp kỹ thuật viên khoanh vùng lỗi nhanh hơn câu “thang chạy không êm”. Mỗi kiểu khó chịu thường gắn với một nhóm bộ phận riêng, đều có tên trong quy trình bảo trì định kỳ của Phụng Hoàng.

Năm cảm giác hay gặp được đối chiếu với bộ phận liên quan trong bảng dưới đây:

Bảng chỉ là bản đồ tham khảo để khoanh vùng, kết luận lỗi cụ thể vẫn do kỹ thuật viên đưa ra sau khi kiểm tra tại công trình. Người gọi bảo trì không cần nhớ tên bộ phận, chỉ cần kể đúng cột đầu tiên. Theo đội kỹ thuật Phụng Hoàng, dừng tầng không đúng thường do hư cảm biến hoặc móng ngựa đếm tầng, một trong 5 lỗi công ty gặp nhiều nhất.

Nếu khó chịu đi kèm tiếng rít, tiếng gõ hay tiếng va đập, phần chẩn đoán theo âm thanh nằm trong bài viết: 5 lỗi khiến thang máy kêu to bất thường khi chạy.

Thang Chạy Êm Hay Giật Được Quyết Định Từ Khâu Lắp Đặt

Độ êm của thang được định hình từ lúc lắp, trước khi gia đình đi chuyến đầu tiên. Ray thẳng thì cabin không lắc ngang, hiệu chỉnh điện kỹ thì tăng giảm tốc mượt. Thang lắp đặt không đạt chuẩn có thể khiến người nhà đi thang máy bị chóng mặt ngay từ tháng đầu, dù linh kiện còn mới.

Ở khâu lắp đặt, đội thi công Phụng Hoàng thả 6 dây dọi làm chuẩn để dựng cửa tầng, ray cabin và ray đối trọng. Quy trình hiện hành có 18 bước, bước cuối gồm dọn vệ sinh và hiệu chỉnh điện cho từng công trình.

Lúc nghiệm thu là thời điểm chủ nhà nên tự thử độ êm. Phần lớn khách của Phụng Hoàng kiểm tra đúng điều này khi nhận thang. Cách thử gọn nhất là đi vài chuyến lên xuống, dừng ở mọi tầng, để ý lúc khởi động và lúc dừng. Có điểm giật hay lệch sàn thì nên phản ánh ngay, vì biên bản nghiệm thu bàn giao là căn cứ tính thời gian bảo hành.

Thang dùng lâu cũng có thể mất dần độ êm. Theo đội bảo trì Phụng Hoàng, sau khoảng 5 năm sử dụng, thang cần thay một số vật tư tiêu hao để chạy êm trở lại. Ở công trình ILA Hoàng Văn Thụ (khu vực Tân Bình, TP.HCM), sau khi Phụng Hoàng cải tạo, thang chạy êm hơn và ít báo lỗi hơn trước.

Trường hợp không nên kỳ vọng độ êm là các loại tời tự chế dùng để chở đồ trong nhà. Thiết bị này thường không có biến tần nên chạy rung lắc. Không nên dùng chúng để chở người, nhất là người lớn tuổi hay người hay chóng mặt.

Khi Nào Nên Báo Đơn Vị Bảo Trì Hiệu Chỉnh Thang?

Người nhà chỉ chóng mặt ở đúng một chiếc thang, nhất là người vốn đi bình thường, là lúc nên báo đơn vị bảo trì. Không cần chờ tới lịch bảo trì định kỳ, vì một cú giật hay một lần dừng lệch sàn có thể là dấu hiệu một bộ phận cần kiểm tra.

4 tình huống nên gọi kỹ thuật kiểm tra sớm gồm:

1. Cảm giác mới xuất hiện: Người đã quen đi thang nhiều tháng bỗng thấy chóng mặt, buồn nôn sau mỗi chuyến.
2. Nhiều người cùng thấy: Từ 2 thành viên trở lên phản ánh khó chịu ở cùng một thang.
3. Giật hoặc dừng lệch sàn: Cabin khựng mạnh khi dừng hay dừng cao thấp hơn sàn tầng, dễ làm người lớn tuổi vấp ngã.
4. Ngay sau khi thay linh kiện: Thang đổi cảm giác chạy sau một lần sửa chữa hay thay thiết bị.

Cả 4 tình huống đều là việc của kỹ thuật viên. Chủ đầu tư không nên tự mở tủ điện hay chỉnh thông số vì thang máy là thiết bị an toàn. Khi gọi, chỉ cần kể cảm giác xảy ra lúc nào, ở tầng nào, mỗi chuyến hay thỉnh thoảng.

Mỗi lần bảo trì, kỹ thuật viên thang máy Phụng Hoàng mở đầu bằng việc hỏi người dùng về tình trạng thang. Sau đó họ vào cabin đi thử 3 lần lên xuống, dừng lại các tầng, rồi mới kiểm tra 5 nhóm hạng mục, mỗi lần mất khoảng 60 phút.  Khó chịu đi kèm dấu hiệu nặng hơn như cáp sờn sợi hay nước vào hố thang thì cách xử lý nằm trong bài viết 5 dấu hiệu nhận biết thang máy bị hỏng và cách xử lý. Các gói bảo trì được mô tả ở trang dịch vụ bảo trì sửa chữa thang máy.

Đi Thang Máy Bị Chóng Mặt Thì Đứng Và Nhìn Thế Nào Cho Dễ Chịu?

Cảm giác đi thang máy bị chóng mặt sẽ nhẹ đi khi mắt có một điểm nhìn phù hợp và cơ thể có một điểm tựa. Cleveland Clinic khuyên người hay say chuyển động đổi hướng nhìn, còn tư thế đứng và tay vịn là kinh nghiệm an toàn quen thuộc khi đi thang.

Bốn thói quen dưới đây dễ áp dụng cho cả người lớn tuổi lẫn trẻ nhỏ:

• Đứng giữa cabin, quay mặt ra cửa: Tư thế này giúp giữ thăng bằng tốt hơn khi cabin tăng hay giảm tốc.
• Đặt tay lên tay vịn: Một điểm tựa chắc giúp cơ thể không bị chao khi thang khởi động hoặc dừng tầng.
• Nhìn màn hình báo tầng thay cho điện thoại: Cleveland Clinic khuyên người hay say chuyển động cất sách, điện thoại và đổi hướng nhìn.
• Chờ cabin dừng hẳn, cửa mở hết rồi mới bước ra: Thói quen này giảm nguy cơ hụt chân nếu thang dừng lệch sàn.

Bốn thói quen trên giúp phần lớn người nhạy cảm đi thang dễ chịu hơn, nhưng không thay được việc hiệu chỉnh khi lỗi nằm ở thiết bị. Lưu ý riêng cho trẻ em và người lớn tuổi có trong bài hướng dẫn sử dụng thang máy chuẩn và an toàn từ chuyên gia.

Phía sức khỏe có một ranh giới cần nhớ. Cleveland Clinic khuyên đi khám khi buồn nôn hay nôn kéo dài, khi có triệu chứng cả lúc không di chuyển, hay khi có dấu hiệu mất nước. Những trường hợp này cần bác sĩ đánh giá, không thuộc phạm vi xử lý của đơn vị thang máy.

FAQ – Câu Hỏi Thường Gặp Về Đi Thang Máy Bị Chóng Mặt

1. Đi Thang Máy Bị Chóng Mặt Có Nguy Hiểm Không?

Đi thang máy bị chóng mặt thường không nguy hiểm, vì theo Cleveland Clinic cảm giác say chuyển động phần lớn hết khi người đó rời phương tiện. Rủi ro thật nằm ở 2 chỗ. Thang giật hoặc dừng lệch sàn có thể làm người lớn tuổi vấp ngã. Triệu chứng kéo dài cả khi không đi thang thì cần đi khám.

2. Thang Máy Mới Lắp Bị Giật Mạnh Khi Dừng Có Phải Lỗi Không?

Thang mới lắp bị giật mạnh khi dừng không phải đặc điểm bình thường của thang mới. Nguyên nhân thường là phần hiệu chỉnh điện chưa đạt hoặc một bộ phận lắp chưa chuẩn. Chủ nhà nên báo ngay đơn vị lắp đặt, tốt nhất là ngay lúc nghiệm thu hoặc trong thời gian bảo hành.

3. Trẻ Nhỏ Có Dễ Chóng Mặt Khi Đi Thang Máy Hơn Người Lớn Không?

Có. Theo Cleveland Clinic, trẻ từ 2 tới 12 tuổi dễ bị say chuyển động hơn người trưởng thành. Người lớn nên cho trẻ đứng giữa cabin, nắm tay trẻ và nhắc trẻ nhìn màn hình báo tầng, cất điện thoại trong lúc thang chạy.