Biến Tần Thang Máy Hỏng Có Dấu Hiệu Gì Và Nên Sửa Hay Thay?

Biến Tần Thang Máy Làm Nhiệm Vụ Gì Trong Hệ Thống?

Biến tần thang máy là bộ điều khiển thay đổi tần số và điện áp cấp cho động cơ máy kéo. Nhờ nó, thang tăng tốc từ từ, chạy đều giữa các tầng rồi giảm tốc để dừng êm ngang sàn. Khi bộ này trục trặc, gia chủ cảm nhận ngay ở chuyển động của cabin.

Đội kỹ thuật Phụng Hoàng hay lấy ví dụ từ những bộ tời tự chế: thiết bị này thường không lắp biến tần nên chạy rung lắc, tới mức đồ ăn đặt bên trong dễ bị đổ khi vận chuyển.

Một thang máy gia đình thường có 2 bộ biến tần. Bộ thứ nhất là biến tần máy kéo, nằm trong tủ điều khiển và điều khiển động cơ kéo cabin. Bộ thứ hai là biến tần cửa, gắn với cơ cấu cửa trên nóc cabin. Phân biệt được hai bộ này thì gia chủ đọc dấu hiệu chính xác hơn, vì lỗi cửa và lỗi chạy thang có nguồn gốc khác nhau.

Dấu Hiệu Nhận Biết Biến Tần Thang Máy Đang Gặp Sự Cố

Sự cố của biến tần thang máy thường lộ ra đúng lúc thiết bị làm việc nặng nhất: khi khởi động, khi giảm tốc vào tầng và khi tải trong cabin thay đổi. Để ý thang phản ứng thế nào ở ba thời điểm này, gia chủ đã khoanh vùng được phần lớn lỗi.

Dưới đây là 5 dấu hiệu thường gặp khi biến tần máy kéo có vấn đề:

• Thang giật khi khởi động hoặc khi vào tầng: Cabin chồm lên lúc bắt đầu chạy hoặc khựng mạnh trước khi dừng, thay vì tăng tốc và giảm tốc đều như trước.
• Thang dừng giữa hành trình rồi báo lỗi: Ngắt điện bật lại thì thang chạy tiếp được, nhưng vài lượt sau lỗi xuất hiện trở lại.
• Lỗi lặp lại theo mức tải: Thang hay báo lỗi khi chở nặng đi xuống hoặc khi khởi động lúc cabin đầy người, còn chạy vắng thì bình thường.
• Tủ điều khiển nóng bất thường: Quạt tản nhiệt kêu to, quay yếu hoặc đứng hẳn, đôi khi có mùi khét quanh tủ điện.
• Thang mất nguồn điều khiển: Màn hình trên biến tần tắt hoặc aptomat của tủ nhảy ngay khi vừa cấp điện.

Phần lớn dấu hiệu trên ứng với một nhóm lỗi được thiết bị ghi lại bằng mã riêng. Trên dòng Yaskawa L1000A, tài liệu kỹ thuật của hãng đặt tên các lỗi này là oC (quá dòng), ov (quá áp mạch DC), oH1 (quá nhiệt bộ tản nhiệt) và LF (mất pha đầu ra). Mỗi hãng dùng một bộ mã khác nhau, nên kỹ thuật viên cần đọc mã ngay trên màn hình thiết bị thay vì đoán theo triệu chứng.

Dấu Hiệu Riêng Của Biến Tần Cửa Thang Máy

Biến tần cửa thang máy hỏng thì lỗi dồn vào hệ cửa: cửa đóng mở giật cục, chạy chậm bất thường, đóng nửa chừng rồi bật mở lại hoặc kẹt hẳn. Thang vẫn có thể chạy lên xuống bình thường, nên nhiều gia chủ không nghĩ tới biến tần khi gặp lỗi này.

Kẹt cửa nằm trong 5 lỗi thang máy gia đình gặp nhiều nhất mà đội kỹ thuật Phụng Hoàng ghi nhận. Lỗi này thường đến từ 3 nguyên nhân: vật cản kẹt dưới ngưỡng cửa (sill), biến tần cửa hỏng hoặc cảm biến cửa hỏng. Thay biến tần cửa cũng là một trong những hạng mục nhỏ Phụng Hoàng làm nhiều nhất khi nâng cấp thang cũ. Vì vậy, khi cửa trục trặc, kỹ thuật viên thường kiểm ngưỡng cửa và cảm biến trước rồi mới kết luận lỗi nằm ở biến tần cửa.

Dù vậy, không phải biểu hiện nào ở hai phần trên cũng chắc chắn xuất phát từ biến tần. Một số lỗi khác cho ra triệu chứng rất giống và cần được loại trừ trước.

Những Lỗi Dễ Nhầm Với Hỏng Biến Tần Thang Máy

Một số lỗi trông giống hỏng biến tần thang máy nhưng nguyên nhân lại nằm ở nguồn điện, cảm biến hoặc dây dẫn. Loại trừ các lỗi này trước khi chốt phương án thay thế, gia chủ tránh được việc bỏ tiền thay một bộ biến tần vẫn còn chạy tốt.

Dưới đây là 3 tình huống đội kỹ thuật Phụng Hoàng gặp thường xuyên khi xử lý thang báo lỗi:

Ngược pha sau khi điện lực đấu lại điện. Sau đợt sửa lưới, thứ tự pha cấp vào công trình có thể bị đảo, thang báo lỗi và không chạy. Đây là lỗi nguồn: kỹ thuật viên đấu lại đúng thứ tự pha là thang chạy lại, không cần đụng tới biến tần.

Dừng lệch tầng do cảm biến tầng. Cabin dừng cao hoặc thấp hơn sàn thường do cảm biến hoặc móng ngựa đếm tầng bị hư. Biến tần chỉ đáng nghi khi thang vừa lệch tầng vừa giật mạnh lúc giảm tốc.

Mất tín hiệu do nút bấm hoặc dây dẫn. Bấm gọi tầng không có phản hồi thường do nút nhấn hoặc board điều khiển hư. Ở nhiều công trình, dây điện bị chuột cắn đứt cũng làm thang mất tín hiệu y như hỏng thiết bị điện tử.

Cả 3 tình huống có chung một điểm: bộ phận hỏng nằm ngoài biến tần, nên chi phí xử lý thường thấp hơn thay biến tần. Với các biểu hiện chung của toàn bộ thang như kêu to, rung hay nước vào hố thang, gia chủ có thể đối chiếu thêm bài dấu hiệu nhận biết thang máy bị hỏng.

Nên Sửa Hay Thay Biến Tần Thang Máy?

Quyết định sửa hay thay biến tần thang máy dựa trên 3 yếu tố: phần hỏng nằm ở đâu, thiết bị đã dùng bao lâu và còn linh kiện tương thích hay không, cuối cùng là thang hỏng một lần hay lặp lại. Hai thang cùng hãng vẫn có thể cần hai hướng xử lý khác nhau.

Đây là thiết bị điện tử công suất, phần lớn linh kiện bên trong khó sửa riêng. Tài liệu kỹ thuật của Yaskawa cho dòng L1000A ghi rõ thiết bị có ít bộ phận thay được và có thể phải thay nguyên bộ. Quạt tản nhiệt và tụ điện là hai bộ phận hao mòn theo thời gian, mốc tham khảo được trình bày ở phần câu hỏi cuối bài.

Bảng dưới đây so sánh 4 tình huống thường gặp theo hướng xử lý và lý do chọn hướng đó:

Ranh giới giữa sửa và thay nằm ở khối công suất bên trong biến tần. Hỏng ngoài khối này thì sửa là đủ, hỏng bên trong thì thay mới thường bền hơn. Riêng thang đã cũ và hư liên tục, câu hỏi chuyển sang việc thay cả tủ điều khiển.

Nhiều lỗi thuộc nhóm sửa được có thể chặn sớm ngay trong bảo trì định kỳ. Ở mỗi lần bảo trì, kỹ thuật viên Phụng Hoàng kiểm tra điện áp nguồn, aptomat, rơ le và quạt của tủ điều khiển, đồng thời siết lại vít đầu dây và cầu đấu. Để nắm rõ các hạng mục bảo trì khác, chủ đầu tư có thể đọc thêm bài viết quy trình bảo trì thang máy gia đình. Quạt yếu được thay sớm thì biến tần thang máy ít bị quá nhiệt, đầu dây được siết chặt thì giảm nguy cơ mất pha.

Khi Nào Nên Thay Cả Tủ Điều Khiển?

Khi thang đã dùng trên 10 năm và hư liên tục, Phụng Hoàng thường tư vấn thay tủ điều khiển cùng dây tín hiệu thay vì chỉ thay biến tần. Với thang còn mới và ít hư, hỏng món nào thay món đó vẫn là cách tiết kiệm nhất.

Theo bảng chi phí tham khảo của Phụng Hoàng, thay tủ điều khiển tốn khoảng 65-85 triệu đồng tùy công trình và thang phải dừng 3-5 ngày. Với thang ngoại nhập đã dùng lâu, Phụng Hoàng từ chối nhận nếu chủ nhà chỉ muốn thay lắt nhắt từng món hư mà không thay tủ, vì cách sửa này không chặn được lỗi tái diễn. Phạm vi công việc và các hạng mục khác nằm ở chuyên mục dịch vụ nâng cấp cải tạo thang máy.

Thay tủ điều khiển còn kéo theo một nghĩa vụ pháp lý. Quy trình kiểm định QTKĐ 02-2021/BLĐTBXH, ban hành kèm Thông tư 12/2021/TT-BLĐTBXH, xếp việc thay thế hệ thống điều khiển vào nhóm sửa chữa quan trọng. Thang khi đó phải qua kiểm định bất thường trước khi dùng lại.

Gia Chủ Nên Làm Gì Khi Nghi Biến Tần Thang Máy Hỏng?

Khi nghi biến tần thang máy hỏng, gia chủ nên dừng sử dụng thang, không reset nhiều lần, không tự mở tủ điều khiển và ghi lại dấu hiệu trước khi gọi kỹ thuật. Làm đủ 4 việc này vừa giữ an toàn cho người trong nhà vừa rút ngắn thời gian chẩn đoán.

Không tự mở tủ là việc cần tuân thủ nhất, vì tụ điện trong biến tần vẫn giữ điện áp một thời gian sau khi đã ngắt nguồn.

Trước khi gọi, chủ nhà chụp ảnh thang lúc bị lỗi và ảnh ký tự hiện trên bảng gọi tầng. Ghi thêm thời điểm lỗi xảy ra và lúc đó cabin đông hay vắng, vì dữ kiện về tải cho kỹ thuật viên biết lỗi có lặp theo mức tải hay không. Các bước sau khi báo hỏng được đội ngũ kỹ thuật Phụng Hoàng trình bày chi tiết trong bài viết quy trình sửa chữa thang máy gia đình.

Khi nhận báo hỏng, kỹ thuật viên Phụng Hoàng có mặt trong 60 phút tại TP.HCM, 12 giờ ở các tỉnh lân cận và 36 giờ với nơi đi ô tô quá 8 giờ. Đội kỹ thuật trực 24/7, kể cả ban đêm, cuối tuần và ngày lễ.

Phần lớn linh kiện có sẵn trong kho. Riêng hàng phi tiêu chuẩn như tủ điện công suất lớn phải đặt và chờ 45-60 ngày, nên chủ đầu tư thang tải hàng, tải khách cần hỏi trước để sắp xếp vận hành. Chủ đầu tư có thể đặt lịch kiểm tra qua dịch vụ bảo trì sửa chữa thang máy hoặc liên hệ ngay Hotline: 0938 41 47 86.

Câu Hỏi Thường Gặp Về Biến Tần Thang Máy

1. Biến Tần Thang Máy Dùng Được Bao Lâu?

Biến tần thang máy không có một tuổi thọ chung cho mọi công trình. Với dòng Yaskawa L1000A, hãng ước tính quạt tản nhiệt và tụ điện dùng khoảng 10 năm khi chạy 24 giờ mỗi ngày, tải tối đa 80% và nhiệt độ trung bình năm 40°C.

Tủ điện nóng, bụi hoặc ẩm thì linh kiện xuống cấp sớm hơn mốc này, nên cần kiểm tra và thay trước hạn.

2. Thay Biến Tần Thang Máy Có Phải Kiểm Định Lại Không?

Không phải lúc nào cũng có. Thay riêng một bộ biến tần cùng chủng loại có thuộc diện kiểm định bất thường hay không do tổ chức kiểm định đánh giá theo phạm vi thay thực tế. Thay cả hệ thống điều khiển hoặc máy dẫn động thì bắt buộc kiểm định bất thường theo QTKĐ 02-2021/BLĐTBXH, nên chủ nhà cần hỏi rõ khi nhận báo giá.

Chu kỳ kiểm định định kỳ được trình bày trong bài viết: Kiểm Định Thang Máy Bao Lâu Một Lần Là Hợp Lý?

3. Có Nên Tự Reset Khi Thang Báo Lỗi Biến Tần?

Gia chủ chỉ nên ngắt rồi cấp lại aptomat nguồn thang một lần, khi trong cabin không có người. Lỗi quay lại thì nên dừng thang và gọi kỹ thuật.

Reset liên tục chỉ xóa cảnh báo chứ không xử lý nguyên nhân, trong khi thiết bị vẫn chịu đúng tình trạng quá dòng, quá áp hoặc quá nhiệt đã gây ra lỗi.