Phanh Thang Máy Hoạt Động Thế Nào Và Cần Bảo Trì Ra Sao?

Phanh Thang Máy Hoạt Động Theo Nguyên Lý Nào?

Phanh thang máy hoạt động theo nguyên lý thường đóng. Lò xo luôn ép má phanh vào tang trống hoặc đĩa phanh gắn với puly máy kéo, chỉ khi có dòng điện chạy qua cuộn hút thì má phanh mới nhả ra cho thang chạy. Dòng điện bị ngắt vì bất kỳ lý do gì, lò xo lập tức ép má phanh trở lại và giữ cabin đứng yên.

TCVN 6396-20:2017, bản chấp nhận nguyên vẹn EN 81-20:2014, bắt buộc phanh tự tác động khi mất nguồn điện lưới hoặc mất nguồn mạch điều khiển. Lực ép phải đến từ lò xo nén hoặc quả nặng, phanh đai bị cấm dùng và má phanh phải làm từ vật liệu không cháy.

Ở thang dùng biến tần, tủ điều khiển cấp điện cho động cơ trước rồi mới mở phanh. Biến tần đưa thang tăng tốc, chạy đều rồi giảm tốc về gần 0 tại mặt sàn tầng, sau đó phanh mới đóng để giữ. Tài liệu vận hành dòng máy kéo ZAtop của Ziehl-Abegg, một trong các hãng máy kéo Phụng Hoàng thường dùng, ghi rõ phanh được thiết kế để giữ tĩnh. Phanh chỉ hãm lúc thang đang chạy khi dừng khẩn cấp hoặc khi thử phanh, nên dùng đúng thì má phanh gần như không mòn. Vì vậy, má phanh mòn nhanh thường là dấu hiệu thang đang có lỗi ở bộ phận khác.

Về sức giữ, phanh thang máy phải tự dừng được máy khi cabin chở 125% tải định mức đi xuống ở tốc độ định mức. Các chi tiết cơ khí của phanh phải lắp ít nhất 2 bộ. Khi một bộ hỏng, bộ còn lại vẫn phải đủ lực hãm cabin chở đúng tải định mức.

Phanh Máy Kéo Khác Bộ Hãm An Toàn Ở Điểm Nào?

Phanh máy kéo và bộ hãm an toàn là hai thiết bị khác nhau, dù ngoài thị trường đều được gọi chung là phanh. Phanh máy kéo, hay thắng điện, giữ cabin đứng yên sau mỗi lần thang dừng tầng.

Bộ hãm an toàn, hay thắng cơ, gắn dưới cabin và kẹp vào ray dẫn hướng khi cabin vượt tốc hoặc khi dây treo bị đứt.

Bảng dưới đây so sánh hai thiết bị theo 4 tiêu chí, gồm vị trí, lúc tác động, cách kích hoạt và bước kiểm tra trong checklist bảo trì của Phụng Hoàng:

Cùng hai chữ “má phanh” nhưng nằm ở 2 bước, 2 vị trí khác nhau, nên khi kỹ thuật viên báo “mòn má phanh”, gia chủ nên hỏi rõ là phanh nào. Phần còn lại của bài nói về phanh máy kéo.

Dấu Hiệu Phanh Thang Máy Đang Có Vấn Đề

Phanh thang máy có vấn đề thường lộ ra ở 4 chỗ: tiếng đóng mở phanh, cách thang khởi động, mã lỗi trên tủ điều khiển và vị trí cabin sau khi đã dừng. Mỗi biểu hiện ứng với một kiểu hỏng khác nhau, nên gia chủ mô tả đúng biểu hiện thì kỹ thuật viên khoanh vùng lỗi nhanh hơn.

Dưới đây là 4 dấu hiệu riêng của phanh máy kéo mà gia chủ có thể tự nhận ra:

1. Tiếng phanh đóng mở to bất thường: Tiếng “cạch” ở phòng máy mỗi lần thang chạy và dừng to hơn trước hoặc có tiếng rít ma sát vì phanh không nhả dứt khoát. Tài liệu Ziehl-Abegg quy tiếng đóng ngắt phanh to về cách đấu điện phanh hoặc khe hở phanh đã quá lớn.
2. Thang khởi động nặng hoặc không chạy dù đã nhận lệnh: Phanh không nhả hết thì động cơ khó quay hoặc không quay được. Nguyên nhân hãng liệt kê gồm điện áp cấp cho phanh thấp, mạch điều khiển phanh sai, cuộn hút hỏng hoặc phanh đã mòn.
3. Tủ điều khiển báo lỗi phản hồi phanh rồi thang đứng im: Trên bộ điều khiển NICE3000new, mã Err37 báo lệnh đóng mở phanh không khớp với tín hiệu phản hồi, mặc định phải reset bằng tay. Thang đứng im lúc này là đúng thiết kế, vì tiêu chuẩn yêu cầu chặn thang khi mạch ngắt điện phanh hoạt động sai lúc thang đang đứng yên.
4. Cabin trôi khỏi mặt sàn sau khi đã dừng và mở cửa: Cabin trôi rõ lên hoặc xuống khi người bước vào mà không tự chỉnh lại thường liên quan tới lực giữ của phanh hoặc độ bám của cáp trên puly. Gặp trường hợp này, gia chủ cần ngưng dùng thang và gọi kỹ thuật ngay.

Cabin trôi khi cửa đang mở là dấu hiệu nguy hiểm nhất, vì lúc đó người đang đứng ngay ngưỡng cửa. Ba dấu hiệu còn lại nên được báo cho kỹ thuật trong ngày. Trong trường hợp xuất hiện tiếng phanh lạ. chủ đầu tư có thể đối chiếu thêm với bài viết: 5 Lỗi Khiến Thang Máy Kêu To Bất Thường Khi Chạy.

Cabin trôi sau khi đã dừng cũng khác với lệch tầng thông thường. Dừng tầng không đúng là một trong 5 lỗi Phụng Hoàng gặp nhiều nhất và có nhiều nguyên nhân ngoài phanh. Ở thang có chức năng chỉnh tầng, TCVN 6396-20:2017 yêu cầu cabin tự chỉnh lại khi chất dỡ tải làm sàn lệch quá 20 mm, nên vài lần cabin nhích nhẹ rồi tự về ngang sàn lúc đông người là bình thường.

>> Tìm hiểu thêm: 5 Dấu Hiệu Nhận Biết Thang Máy Bị Hỏng Và Cách Xử Lý.

Bảo Trì Phanh Thang Máy Gồm Những Việc Gì?

Bảo trì phanh thang máy là đo khe hở má phanh, kiểm tra má phanh, lò xo, vít bắt và thử lực giữ của từng bộ phanh. Trong checklist 5 bước của mỗi lần bảo trì tại Phụng Hoàng, hai chữ “má phanh” xuất hiện ở bước 1 tại buồng máy và ở bước 3 dưới cabin.

Ở bước 1, đó là má phanh của máy kéo. Bước 3 kiểm tra má phanh trái, phải ở khu vực dưới cabin, nơi đặt bộ hãm an toàn.

Theo checklist của Phụng Hoàng, tài liệu hãng máy kéo và TCVN 6396-20:2017, một lần kiểm tra phanh máy kéo đầy đủ gồm 5 việc sau:

1. Đo khe hở má phanh: Khe hở được đo bằng thước lá lúc phanh đang đóng và không có điện, đo 3 điểm quanh mỗi phanh rồi lấy giá trị lớn nhất. Với máy ZAtop SM200.30C, Ziehl-Abegg đặt ngưỡng khe hở tối đa sau mòn là 0,9 mm.
2. Kiểm tra má phanh và lò xo phanh: Kỹ thuật viên xem độ mòn của má phanh và độ ép của lò xo. Cả hai nằm trong hạng mục hệ thống phanh mà kiểm định viên đánh giá theo QCVN 02:2019/BLĐTBXH.
3. Soát vít bắt phanh: Trên máy ZAtop, vít ở thân phanh được đánh dấu bằng sơn khoá. Vết sơn nứt cho biết vít đã xoay, cần siết lại đúng lực rồi đánh dấu mới.
4. Thử riêng từng bộ phanh: Mỗi bộ phanh được thử độc lập để chắc rằng một bộ vẫn đủ giữ khi bộ kia không làm việc. Tiêu chuẩn yêu cầu việc thử này làm được từ bên ngoài giếng thang.
5. Kiểm tra nguồn mở phanh khi mất điện: Bộ cứu hộ dùng nguồn dự phòng để mở phanh và đưa cabin về tầng. Vì vậy, chế độ nạp của bộ cứu hộ nằm ngay trong bước kiểm tra buồng máy.

Trong khoảng 60 phút của mỗi lần bảo trì tại Phụng Hoàng, phần phanh máy kéo nằm ở bước buồng máy, gồm má phanh, khe hở và chế độ nạp bộ cứu hộ. Các hạng mục còn lại nằm trong bài viết: Quy Trình Bảo Trì Thang Máy Gia Đình Gồm Những Hạng Mục Nào?

Đội ngũ kỹ thuật thang máy Phụng Hoàng luôn đưa ra lời khuyên với chủ đầu tư thang máy gia đình nên bảo trì 2 hoặc 3 tháng một lần, thang tải khách cho nhà trọ và thang tải hàng 1 tháng một lần. Mốc này dày hơn mức tối thiểu của hãng: Ziehl-Abegg chỉ yêu cầu đo khe hở phanh ZAtop lúc chạy thử hoặc sau 3 tháng đầu, sau đó mỗi năm một lần. Đo thường xuyên giúp kỹ thuật viên thấy khe hở đang tăng nhanh hay chậm, thay vì chỉ biết khi đã chạm ngưỡng.

Kiểm Định Thử Phanh Thang Máy Bằng Cách Nào?

Khi kiểm định, phanh thang máy được thử bằng cách chất 125% tải định mức dàn đều trên sàn cabin ở điểm dừng trên cùng rồi cho thang chạy xuống. Đây là phép thử tải động trong quy trình QTKĐ 02-2021/BLĐTBXH, dùng để xác nhận phanh điện từ dừng và giữ được cabin khi đang chở vượt tải.

Trước phép thử, kiểm định viên đánh giá tình trạng phanh, má phanh và lò xo phanh theo QCVN 02:2019/BLĐTBXH. Quy trình này áp dụng cả cho thang máy gia đình, với chu kỳ định kỳ 3 năm một lần ở nhà ở riêng lẻ, riêng thang đã dùng trên 15 năm là 1 năm một lần. Phụng Hoàng chuẩn bị điều kiện và phối hợp với tổ chức kiểm định được cấp phép, chi tiết nằm trong bài viết: Kiểm Định Thang Máy Bao Lâu Một Lần Là Hợp Lý?

Khi Nào Sửa, Khi Nào Thay Phanh Thang Máy?

Sửa hay thay phanh thang máy phụ thuộc 3 điều: lỗi nằm ở phần điện hay ở má phanh, khe hở đã chạm ngưỡng của hãng hay chưa và máy kéo còn đáng giữ lại không. Không phải lần phanh báo lỗi nào cũng dẫn tới thay mới, có lỗi chỉ cần xử lý ở phần điện cấp cho phanh.

Bảng dưới đây sẽ gợi ý hướng xử lý cho 4 tình huống về phanh máy kéo, kèm lý do của từng hướng:

Ranh giới giữa sửa và thay nằm ở khe hở má phanh so với ngưỡng của hãng, nên con số đo ở mỗi lần bảo trì có giá trị hơn tuổi của thang. Thang 10 năm vẫn có thể chạy tốt, trong khi có thang mới hết 2 năm bảo hành đã hư liên tục.

Theo mức chi phí tham khảo Phụng Hoàng cập nhật tháng 9/2026, thay máy kéo tốn khoảng 65-100 triệu đồng tùy công trình, thang dừng 3-5 ngày. Máy kéo là hàng phải đặt, thường chờ nhập 45-60 ngày, nên chủ đầu tư thang tải hàng cần biết sớm để sắp xếp vận hành. Phụ tùng phanh thang máy được Phụng Hoàng báo giá sau khi kỹ thuật viên kiểm tra tình trạng thực tế.

Gia chủ dùng gói bảo trì toàn diện nên đọc kỹ phạm vi: gói này thay mọi thiết bị hư hỏng trừ máy kéo, trong khi phanh lại gắn trên máy kéo. Phụ tùng phanh có nằm trong gói hay không cần ghi rõ khi ký, cách đọc điều khoản có trong bài viết: Hợp Đồng Bảo Trì Thang Máy Cần Có Điều Khoản Nào?

Chủ Đầu Tư Cần Làm Gì Để Phanh Luôn Giữ Chắc Cabin?

Để phanh thang máy luôn giữ chắc cabin, gia chủ cần làm 4 việc: không tự chỉnh hay nhả phanh, không chở quá tải, không reset liên tục khi thang báo lỗi phanh và ngưng dùng thang ngay khi cabin trôi khỏi mặt sàn lúc cửa đang mở mà không tự chỉnh lại. Phần đo, chỉnh và thay là việc của kỹ thuật viên.

Nhả phanh bằng tay là thao tác cứu hộ, cần dụng cụ và người được đào tạo, đúng như trình tự trong bài viết: Quy Trình Cứu Hộ Thang Máy Diễn Ra Thế Nào? Khi chở vượt tải, thang sẽ báo quá tải và không chạy, gia chủ không nên tìm cách bỏ qua chuông báo. Reset liên tục chỉ xoá cảnh báo, nguyên nhân vẫn còn đó.

Khi gọi kỹ thuật, chủ nhà nên gửi kèm ảnh thang lúc bị lỗi và ảnh ký tự đang hiện trên bảng gọi tầng. Kỹ thuật viên thang máy Phụng Hoàng có mặt trong 60 phút tại TP.HCM, 12 giờ ở các tỉnh lân cận và 36 giờ với nơi đi ô tô quá 8 giờ, trực 24/7 kể cả ngày lễ. Thang mới do Phụng Hoàng lắp được bảo hành 24 tháng và bảo trì tối thiểu 8 lần trong thời gian này. Lịch kiểm tra phanh thang máy có thể đặt qua dịch vụ bảo trì sửa chữa thang máy hoặc số 0938 41 47 86.

FAQ – Câu Hỏi Thường Gặp Về Phanh Thang Máy

1. Mất Điện Thì Phanh Thang Máy Có Giữ Được Cabin Không?

Có. Mất điện là dòng điện qua cuộn hút bị ngắt, lò xo ép má phanh lại và giữ cabin đứng yên, đây là yêu cầu bắt buộc của TCVN 6396-20:2017. Mọi thang máy do Phụng Hoàng lắp đặt đều đảm bảo có bộ cứu hộ dùng nguồn dự phòng để mở phanh có kiểm soát, đưa cabin về tầng.

Để biết thêm cách xử lý từng tình huống, bạn có thể đọc thêm bài viết: Cần Xử Lý Ra Sao Khi Thang Máy Gia Đình Bị Mất Điện?

2. Phanh Thang Máy Bao Lâu Phải Thay Một Lần?

Không có mốc thay đổi chung cho mọi thang. Phanh thang máy được thay khi khe hở chạm ngưỡng của hãng hoặc khi cuộn hút hỏng. Với các dòng máy như ZAtop, phanh chủ yếu giữ tĩnh nên má phanh mòn rất chậm, con số đo ở mỗi kỳ bảo trì mới là căn cứ thay, không phải tuổi của thang.

3. Thay Phanh Thang Máy Có Cần Phải Kiểm Định Lại Không?

Tùy phạm vi thay. Thay máy kéo thuộc danh sách sửa chữa quan trọng trong QTKĐ 02-2021/BLĐTBXH nên phải kiểm định bất thường trước khi dùng lại. Thay cụm phanh rất có thể cũng thuộc diện này vì danh sách có thiết bị hãm.

Thay má phanh cùng loại có thuộc diện này hay không do tổ chức kiểm định đánh giá, chủ nhà nên hỏi rõ khi nhận báo giá.