Thang Máy Cho Người Khuyết Tật Cần Thiết Kế Ra Sao?

Thang Máy Cho Người Khuyết Tật Khác Thang Gia Đình Thông Thường Ở Đâu?

Thang máy cho người khuyết tật khác thang gia đình thông thường ở chỗ mọi kích thước được tính theo chiếc xe lăn, thay vì theo số người đi cùng lúc. Phần cần thiết kế lại gồm 5 nhóm: cửa với cabin, sàn với ngưỡng cửa, khoảng chờ trước thang, bảng điều khiển với tay vịn, cuối cùng là phương án cứu hộ khi có sự cố.

Cửa và cabin cần được tính theo không gian sử dụng của xe lăn ngay từ khi thiết kế hố thang.

Thang máy gia đình phổ thông được chọn theo số người, thường là 320 kg cho 4 người hoặc 450 kg cho 6 người. Hố rộng 1.100 mm là mức nhỏ nhất để lắp cửa mở giữa, khi đó cửa chỉ rộng 500 mm với loại 2 cánh hoặc 600 mm với loại 4 cánh, hẹp hơn nhiều so với mức 800 mm tiêu chuẩn châu Âu tính cho người ngồi xe lăn.

Dưới đây là 5 nhóm hạng mục cần tính lại khi thang phục vụ người ngồi xe lăn:

• Cửa và cabin: Cửa phải đủ rộng cho bánh xe đi qua, cabin phải đủ sâu để xe nằm trọn bên trong khi cửa đóng.
• Sàn và ngưỡng cửa: Sàn cabin cần dừng bằng sàn tầng, khe hở ở ngưỡng nhỏ để bánh trước không bị kẹt.
• Khoảng chờ trước thang: Mỗi tầng cần một khoảng sàn phẳng đủ để xe lăn xoay hướng vào cửa thang.
• Bảng điều khiển và tay vịn: Nút bấm phải nằm trong tầm với của người ngồi, tay vịn đặt ở độ cao dễ nắm.
• Cứu hộ và liên lạc: Người ngồi xe lăn khó tự thoát khi thang dừng giữa chừng, nên bộ cứu hộ mất điện và chuông liên lạc phải luôn sẵn sàng.

Trong 5 nhóm trên, cửa và cabin quyết định thang có dùng được cho xe lăn hay không. Hai kích thước này bị khóa cứng ngay khi hố thang được xây, các nhóm còn lại vẫn chỉnh được lúc sản xuất cabin.

Nhà Ở Riêng Có Bắt Buộc Theo QCVN 10:2024/BXD Không?

Không bắt buộc. QCVN 10:2024/BXD về xây dựng công trình đảm bảo tiếp cận sử dụng, có hiệu lực từ 01/02/2025 và thay cho QCVN 10:2014/BXD, chỉ áp dụng cho nhà chung cư, công trình công cộng và công trình hạ tầng kỹ thuật đô thị. Nhà ở riêng lẻ không nằm trong danh sách này.

Nhiều trang vẫn dẫn bản 2014 đã hết hiệu lực như thể mọi thang máy cho người khuyết tật trong nhà riêng đều phải theo. Với nhà ở, cách làm hợp lý là lấy QCVN 10:2024/BXD cùng tiêu chuẩn châu Âu EN 81-70 làm mốc, rồi đo lại theo chính chiếc xe lăn gia đình đang dùng.

Cửa Và Cabin Cần Rộng Bao Nhiêu Để Xe Lăn Vào Được?

Theo tiêu chuẩn EN 81-70, thang máy cho người khuyết tật đi một mình bằng xe lăn cần cửa thông thủy tối thiểu 800 mm và cabin rộng 1.000 mm, sâu 1.300 mm. Khi có người đẩy xe đi cùng, cabin cần 1.100 x 1.400 mm với cửa 900 mm, trùng với mốc QCVN 10:2024/BXD đặt cho chung cư và công trình công cộng.

Độ mở cửa và kích thước sử dụng bên trong cabin cần được xem xét cùng với chiếc xe lăn thực tế.

Bảng dưới đây so sánh 3 loại cabin của EN 81-70:2021+A1:2022 mà nhà ở hay cân nhắc, theo kích thước tối thiểu và người dùng phù hợp:

Loại 1 và loại 2 là lựa chọn thực tế của nhà phố, nhưng ở cả 2 loại xe lăn không quay đầu được nên người dùng tiến vào rồi lùi ra. Tiêu chuẩn châu Âu chỉ cho dùng loại 1 ở công trình có sẵn không đủ chỗ cho loại 2. Vì vậy nhà xây mới định lắp thang máy cho người khuyết tật nên chừa hố cho loại 2 ngay từ bản vẽ.

Vì Sao Thang 320 kg Không Làm Được Cabin Cho Xe Lăn?

Vì tiêu chuẩn giới hạn diện tích sàn cabin theo tải trọng để thang không bị chở quá tải. Cabin 1.000 x 1.300 mm rộng 1,30 m², đúng mức trần của thang 450 kg trong Bảng 6 của TCVN 6396-20:2017 (EN 81-20), còn thang 320 kg chỉ được làm cabin khoảng 0,95 m².

Con số 0,95 m² là ước tính nội suy từ hai mốc 300 kg (0,90 m²) và 375 kg (1,10 m²) của bảng. Ba mốc tải Phụng Hoàng thường tư vấn cho nhà ở là 320, 450 và 630 kg, nên thang máy cho người khuyết tật dùng xe lăn nên tính từ 450 kg trở lên. Quan hệ giữa từng mốc tải và kích thước hố nằm trong bài viết: Kích Thước Thang Máy Gia Đình Theo Tải Trọng Chuẩn 2026.

Sàn, Ngưỡng Cửa Và Khoảng Chờ Trước Thang Cần Phẳng Đến Mức Nào?

Với thang máy cho người khuyết tật, chỗ dễ vướng nhất là mép cửa vì bánh trước xe lăn nhỏ. Cabin cần dừng lệch sàn tầng không quá 10 mm, khe hở giữa ngưỡng cabin và ngưỡng tầng không quá 35 mm. Trước cửa mỗi tầng nên chừa khoảng sàn phẳng khoảng 1.400 x 1.400 mm để xe xoay vào thang.

Hai mốc 10 mm và 35 mm thuộc TCVN 6396-20:2017 (EN 81-20, điều 5.12.1.1.4 và 5.3.4.1), áp cho mọi thang. Người đi bộ bước qua được một gờ nhỏ, còn bánh xe lăn dễ kẹt ngay ở ngưỡng, nên độ bằng tầng cần được đo khi bàn giao và kiểm lại ở mỗi lần bảo trì.

Khoảng chờ 1.400 x 1.400 mm lấy từ QCVN 10:2024/BXD, kèm yêu cầu không gờ bậc, không chênh cao độ. Ở nhà phố, cửa thang thường nằm sát cầu thang bộ nên khoảng này hay bị hụt, xe lăn lùi ra có thể hướng thẳng về phía bậc thang. Cách xử lý nằm ở bản vẽ: xoay hướng cửa thang hoặc chừa thêm sảnh ở tầng người ngồi xe lăn sinh hoạt.

Với mặt sàn cabin, TCVN 6396-20:2017 chỉ ràng buộc khả năng chịu lửa của vật liệu, không quy định độ chống trượt. Gia đình có người ngồi xe lăn nên chọn bề mặt ít trơn khi ướt và tránh thảm dày làm bánh xe nặng hơn. Ưu nhược điểm từng vật liệu có trong bài viết: Cách Lựa Chọn Sàn Cabin Thang Máy Tối Ưu Thẩm Mỹ Cho Nhà Phố.

Bảng Điều Khiển, Tay Vịn Và Cửa Tự Động Nên Bố Trí Thế Nào?

Bảng điều khiển của thang máy cho người khuyết tật nên đặt sao cho tâm nút cao nhất không quá 1.200 mm và không thấp hơn 900 mm tính từ sàn, tay vịn cao khoảng 900 mm, cửa có thiết bị tự đóng mở với thời gian mở đủ lâu. Đây là các mốc QCVN 10:2024/BXD đặt cho công trình công cộng, nhà ở có thể lấy làm mốc tham khảo.

Quy chuẩn còn yêu cầu nút bấm có ký tự màu tương phản kèm chữ nổi Braille, cùng hiển thị số tầng hoặc thông báo bằng âm thanh. Đây là phần dành cho người khiếm thị, hay bị bỏ quên khi gia đình chỉ nghĩ tới xe lăn. Về cửa, quy chuẩn ghi thời gian đóng mở lớn hơn 20 giây. Trên thang gia đình, thời gian giữ cửa và độ nhạy cảm biến cửa có thể cài lại theo tốc độ thật của người dùng.

Đối với thang máy gia đình, tay vịn, vách và sàn cabin được chốt lần cuối với gia chủ trước khi đưa vào sản xuất. Thay đổi thiết kế trước ngày xuất thang khoảng 20 ngày thì không phát sinh phí, nên nhu cầu hạ bảng điều khiển hay thêm tay vịn cần báo ngay từ lúc ký hợp đồng. Bảng gọi tầng ngoài cửa của thang máy cho người khuyết tật cũng nên đặt thấp, gần điện thoại nội bộ.

Nhà Đang Ở Muốn Lắp Đặt Thang Cho Người Ngồi Xe Lăn Cần Khảo Sát Những Gì?

Muốn lắp đặt thang máy cho người khuyết tật trong nhà đang ở, cần khảo sát 3 việc trước khi chốt: vị trí đặt thang, bề rộng chỗ hẹp nhất của vị trí đó và đường đi từ cổng tới cửa thang có bậc hay không. Theo kinh nghiệm thi công từ đội ngũ thang máy Phụng Hoàng, vị trí chuẩn bị lắp đặt thang rộng từ 1.200 mm trở lên là mốc bắt đầu tính được phương án.

Nhà phố cải tạo thường đặt thang ở giếng trời hoặc lọt lòng cầu thang bộ. Đặt ở giếng trời phải lắp thêm khung sắt vì thiếu đà treo cửa và đà giữa tầng. Đặt lọt lòng cầu thang thì cần khung hố sắt, có khi phải cắt tỉa cầu thang, nên đội khảo sát đo đúng vị trí nhỏ nhất của lọt lòng. Cả 2 trường hợp đều có thể phát sinh đào hố pit, mốc Phụng Hoàng dùng cho nhà cải tạo diện tích nhỏ là pit sâu 800 mm.

Với người ngồi xe lăn, mốc 1.200 mm chỉ là điểm bắt đầu. Cabin cần tối thiểu 1.000 x 1.300 mm nên khung hố thường phải lớn hơn, kích thước cụ thể chỉ có sau khi đo hiện trạng. Nhà trong hẻm nhỏ, không đào được hố pit hoặc gia đình vẫn ở trong lúc thi công là ba tình huống cần khảo sát kỹ. Trong 15 ngày đầu thi công, bụi và tiếng ồn nhiều nhất, gia đình nên sắp xếp chỗ nghỉ tạm cho người thân sức khỏe yếu.

Cách xử lý từng vị trí được phân tích trong bài viết Lắp Đặt Thang Máy Cho Nhà Cải Tạo Theo Hiện Trạng Công Trình, phạm vi khảo sát cho nhà đang ở nằm ở trang dịch vụ nâng cấp cải tạo thang máy. Sau khi chốt vị trí và kích thước, gia chủ thường hỏi tiếp về tải trọng, mất điện và chi phí.

FAQ – Câu Hỏi Thường Gặp Về Thang Máy Cho Người Khuyết Tật

1. Thang Máy 450 kg Có Đủ Cho Người Ngồi Xe Lăn Không?

Có, nếu cabin làm rộng 1.000 mm, sâu 1.300 mm và cửa thông thủy 800 mm, đủ cho một người ngồi xe lăn đi một mình. Cần người đẩy xe đi cùng thì nên chọn 630 kg với cabin 1.100 x 1.400 mm và cửa 900 mm. Cabin 450 kg làm theo hình ngang nông sẽ không vừa xe lăn dù đúng tải, nên kích thước cabin cần ghi rõ trong hợp đồng.

2. Mất Điện Khi Người Ngồi Xe Lăn Đang Trong Cabin Thì Xử Lý Ra Sao?

Mọi thang Phụng Hoàng lắp đều có bộ cứu hộ khi mất điện, thiết bị này cho cabin chạy chậm về tầng gần nhất rồi mở cửa. Nếu cabin đã bằng tầng mà cửa chưa mở, người nhà dùng chìa khóa tam giác mở cửa tầng để đưa người ra. Các trường hợp khác cần gọi đơn vị bảo trì, không tự kéo cabin.

Vì người ngồi xe lăn không tự di chuyển nhanh được, ắc quy của bộ cứu hộ cần được kiểm ở mỗi lần bảo trì. Từng bước đội kỹ thuật xử lý được mô tả trong bài Quy Trình Cứu Hộ Thang Máy Diễn Ra Thế Nào?

3. Lắp Thang Máy Cho Người Khuyết Tật Có Đắt Hơn Thang Thường Không?

Chi phí thường nhích lên do cabin, cửa và hố lớn hơn cấu hình gia đình phổ thông, mức chênh tùy công trình. Báo giá sơ bộ của Phụng Hoàng cần ba dữ liệu: số điểm dừng, kích thước hố thang và loại hố bê tông hay khung sắt bọc kính. Biết thêm loại xe lăn đang dùng thì cabin và cửa được tính sát nhu cầu thật hơn.