Thang Máy Thủy Lực Và Cáp Kéo Khác Nhau Thế Nào?

Thang Máy Thủy Lực Và Cáp Kéo Khác Nhau Ở Điểm Nào?

Thang máy thủy lực và cáp kéo có sự khác biệt rõ rệt nằm ở bộ phận sinh lực nâng. Thang máy thủy lực dùng bơm đẩy dầu vào xi lanh, áp suất dầu đẩy piston nâng cabin, khi hạ thì dầu xả về bể và cabin đi xuống theo trọng lượng bản thân. Thang cáp kéo dùng máy kéo quay puly, cáp thép nối cabin với đối trọng, nên động cơ chỉ kéo phần khối lượng chênh lệch. Vì vậy hành trình của hệ thủy lực bị giới hạn bởi chiều dài piston, còn hệ cáp kéo chỉ phụ thuộc chiều dài cáp và chiều cao giếng thang.

Dưới đây là 10 tiêu chí phân biệt hai công nghệ, xếp theo thứ tự chủ đầu tư thường cân nhắc khi chọn thang:

10 tiêu chí nêu trên cho thấy không công nghệ nào thắng tuyệt đối. Hệ thủy lực mạnh ở công trình thấp tầng và những nơi không thể cơi nới không gian kỹ thuật trên mái, hệ cáp kéo mạnh ở công trình đi nhiều tầng và dùng với tần suất cao. Các phần sau đi vào từng nhóm tiêu chí để chủ đầu tư thấy rõ mình đang đánh đổi điều gì.

Nguyên Lý Và Kết Cấu Của Hai Công Nghệ Ra Sao?

Cả hai hệ thống đều giải bài toán nâng cabin, nhưng một bên tạo lực đẩy từ dưới lên, một bên tạo lực kéo từ trên xuống. Cách bố trí thiết bị vì thế cũng nằm ở hai vị trí trái ngược trong công trình.

Thang Máy Thủy Lực Nâng Cabin Bằng Áp Lực Dầu

Thang máy thủy lực nâng cabin bằng một cột dầu có áp. Động cơ quay bơm, dầu từ bể đi qua hệ van vào xi lanh, áp suất trong xi lanh đẩy piston và piston nâng cabin. Khi hạ, bộ điều khiển mở van cho dầu chảy ngược về bể nên cabin đi xuống mà không cần động cơ kéo.

Xi lanh có ba cách bố trí: chôn ngầm dưới đáy giếng, nhiều đoạn lồng vào nhau để giảm độ sâu khoan, hoặc đặt bên hông giếng kèm puly nhân đôi hành trình. Cách thứ ba không cần khoan ngầm và cũng là cách phổ biến để đưa tốc độ lên 0,3 đến 0,6 m/s. Cụm bơm, bể dầu và tủ điều khiển đặt trong một khoang máy ở tầng thấp nhất, nên mái giữ nguyên thiết kế, đổi lại tầng trệt phải nhường ra một phần diện tích kỹ thuật.

Thang Cáp Kéo Dùng Máy Kéo, Puly Và Đối Trọng

Thang cáp kéo treo cabin bằng cáp thép vắt qua rãnh puly của máy kéo, đầu cáp còn lại nối với đối trọng. Đối trọng được tính bằng khối lượng cabin cộng khoảng một nửa tải định mức, nên máy kéo chỉ phải thắng phần chênh lệch cùng lực ma sát.

Cấu hình này giải thích vì sao hệ cáp kéo đi được nhiều tầng. Muốn tăng hành trình chỉ cần kéo dài cáp và ray dẫn hướng, không bộ phận nào bị khống chế chiều dài như piston của thang máy thủy lực. Bù lại, hệ thống cần khoảng trống trên đỉnh giếng cho máy kéo, hoặc chuyển sang dòng không phòng máy.

Tốc Độ, Tải Trọng Và Số Tầng Chênh Nhau Bao Nhiêu?

Chênh lệch rõ nhất nằm ở tốc độ và số điểm dừng. Thang máy thủy lực nối trực tiếp piston vào cabin chạy khoảng 0,15 m/s, qua puly tỉ số 2:1 thì lên 0,3 đến 0,6 m/s. Phía cáp kéo, dòng dùng cho nhà ở thường chạy 0,3 đến 1,0 m/s, còn công trình cao tầng dùng dải 1,0 đến 2,0 m/s trở lên. Ở nhà bốn tầng gần như không ai để ý khoảng chênh này. Nhưng tại tòa nhà tám đến mười tầng đông người dùng, mỗi chuyến chậm vài giây sẽ cộng dồn thành thời gian chờ đáng kể ở sảnh.

Về số tầng, hành trình phổ biến của thang máy thủy lực nằm trong khoảng 17 đến 25 m, tương đương 4 đến 6 điểm dừng, vì piston không thể kéo dài vô hạn. Hệ cáp kéo không vướng giới hạn này nên phục vụ được từ nhà phố ba tầng tới tòa nhà hàng chục tầng.

Riêng tải trọng, hai công nghệ không chênh nhau nhiều ở dải dân dụng. Piston nâng tải nặng khá tốt trên hành trình ngắn nên hệ thủy lực hay gặp ở thang tải hàng tầng thấp và hầm để xe. Bên cáp kéo phủ dải rộng hơn, từ thang gia đình 320 kg tới thang tải hàng vài tấn.

Không Gian Lắp Đặt, Điện Năng Và Độ Ồn Khác Nhau Thế Nào?

Đây là nhóm tiêu chí quyết định nhiều nhất tới việc một công trình cụ thể lắp được loại thang nào, vì nó ràng buộc trực tiếp vào kết cấu sẵn có. Tốc độ hay tải trọng còn có thể điều chỉnh theo cấu hình, riêng chiều cao đỉnh giếng và mặt bằng dành cho khoang máy thì gần như cố định sau khi nhà đã xây.

Phòng Máy, Hố Pit Và Chiều Cao Đỉnh Giếng

Hệ thủy lực bỏ được phòng máy trên đỉnh giếng nên chiều cao vượt tầng cần ít hơn và mái không phải cõng thêm khối kỹ thuật. Đó là lý do công nghệ này hay được nhắc tới cho lắp đặt thang máy cho nhà cải tạo hoặc công trình bị khống chế chiều cao xây dựng.

Ở phía cáp kéo, Phụng Hoàng khuyến nghị nhà phố bốn đến năm tầng làm hố pit 800 mm, phòng máy cao 1200 mm và khoảng trống đỉnh giếng thông thủy từ 3200 mm. Con số này nhìn qua thì tốn chỗ, đổi lại kỹ thuật viên có đủ không gian thao tác an toàn khi bảo trì. Cách xác định chiều sâu hố pit thang máy nằm ở bài riêng, và đây là hạng mục nhiều chủ nhà bỏ qua khi ép kích thước giếng.

Đổi lại, thang máy thủy lực đòi một khoang đặt tủ bơm ở tầng thấp nhất, thông thoáng để dầu không quá nhiệt. Phương án xi lanh chôn ngầm còn cần khoan sâu dưới đáy giếng, rất khó thực hiện ở nền đất yếu hoặc nơi mực nước ngầm cao, tình huống phổ biến tại TP.HCM. Cũng cần lưu ý dòng thang máy gia đình không phòng máy đã giải được bài toán mái nhà, nên lợi thế không gian của hệ thủy lực hiện chỉ còn rõ khi trần tầng trên cùng quá thấp.

Điện Năng Tiêu Thụ Và Độ Ồn Khi Vận Hành

Hai công nghệ tiêu thụ điện theo hai kiểu khác nhau chứ không đơn giản là loại nào tốn hơn. Thang máy thủy lực không có đối trọng nên chiều lên, bơm phải nâng cả cabin lẫn tải và dòng điện lúc đó cao; chiều xuống thì cabin hạ theo trọng lực nên gần như không tiêu thụ.

Hệ cáp kéo nhờ đối trọng nên nhẹ tải cả hai chiều, các dòng dùng biến tần VVVF còn hãm được dòng khởi động. Vì vậy ở công trình thấp tầng, ít chuyến mỗi ngày thì tổng điện năng hai bên chênh nhau không nhiều, càng đi lại nhiều thì lợi thế càng nghiêng về cáp kéo.

Độ ồn thì đổi chỗ chứ không mất đi. Giếng thang máy thủy lực chạy êm vì không có máy kéo và puly quay phía trên đầu, nhưng tiếng bơm dồn về khoang máy tầng trệt nên khoang đó bắt buộc phải cách âm. Hệ cáp kéo phát tiếng ngay tại đỉnh giếng, vị trí thường sát phòng ngủ tầng trên cùng, nên chống rung chân máy và ốp tiêu âm phải được tính từ khâu thi công.

Bảo Trì Và Chi Phí Vòng Đời Khác Nhau Ra Sao?

Mỗi công nghệ hỏng theo một kiểu riêng nên nội dung bảo trì cũng khác. Với thang máy thủy lực, kỹ thuật viên theo dõi mức dầu, nhiệt độ dầu, gioăng phớt xi lanh, hệ van và các mối nối ống. Rò rỉ dầu là dấu hiệu phải xử lý sớm, còn xi lanh chôn ngầm cần kiểm tra định kỳ nguy cơ ăn mòn. Bên cáp kéo, trọng tâm là cáp thép, phanh, rãnh puly và ray dẫn hướng, trong đó cáp thép xuất hiện tao đứt là tình huống phải dừng thang ngay.

Về pháp lý, hai công nghệ chịu hai bộ quy chuẩn riêng. Thang máy thủy lực áp dụng QCVN 18:2013/BLĐTBXH cùng TCVN 6396-2:2009, còn thang máy điện dạng cáp kéo áp dụng TCVN 6395:2008 và QCVN 02:2019/BLĐTBXH. Chủ đầu tư nên hỏi rõ đơn vị cung cấp đang áp theo bộ nào, vì hồ sơ kiểm định và lý lịch thang phải khớp với quy chuẩn tương ứng; chi tiết nằm ở bài viết: Tiêu Chuẩn Thang Máy: QCVN, TCVN & Kiểm Định Mới Nhất.

Về chi phí, nên tách suất đầu tư ban đầu khỏi chi phí vận hành dài hạn. Trên thị trường Việt Nam, thiết bị thủy lực phần lớn là hàng nhập khẩu và số đơn vị bảo trì thành thạo hệ này còn hạn chế. Hệ quả là cả suất đầu tư lẫn chi phí sửa chữa về sau thường cao hơn.

Mức tham chiếu cho thang cáp kéo gia đình lắp giếng bê tông: 320 kg khoảng 300 triệu đồng, 450 kg khoảng 310 triệu đồng, 630 kg khoảng 320 triệu đồng. Làm khung thép thay giếng bê tông thì cộng thêm khoảng 150 triệu đồng. Đây là số tham khảo, giá cuối cùng phụ thuộc số điểm dừng, kích thước giếng, vật liệu hoàn thiện cabin và khối lượng phần xây dựng đi kèm.

Nên Chọn Thang Máy Thủy Lực Hay Cáp Kéo Cho Công Trình?

Câu trả lời nằm ở chiều cao công trình, hiện trạng kết cấu và tần suất sử dụng, không nằm ở việc công nghệ nào mới hơn. Hai nhóm dưới đây gom lại những tình huống đội kỹ thuật gặp thường xuyên khi đi khảo sát.

Khi Nào Thang Máy Thủy Lực Là Phương Án Hợp Lý?

Thang máy thủy lực thường được cân nhắc trong 4 tình huống sau:

• Công trình từ 2 đến 5 tầng, hành trình nằm gọn trong khoảng 17 đến 25 m mà piston phục vụ được.
• Nhà cải tạo hoặc nhà đã hoàn thiện phần thô, không dựng thêm được phòng máy trên mái và bị khống chế chiều cao đỉnh giếng.
• Công trình cần nâng tải nặng trên hành trình ngắn, điển hình là thang tải hàng tầng thấp và hầm để xe.
• Chủ đầu tư ưu tiên giếng thang chạy êm và chấp nhận dành một khoang kỹ thuật ở tầng trệt cho cụm bơm dầu.

Bốn tình huống này có chung đặc điểm là hành trình ngắn và không gian phía trên bị khống chế. Ngoài nhóm đó, phần chi phí đầu tư cao hơn của hệ thủy lực khó được bù lại bằng lợi ích thực tế.

Khi Nào Nên Chọn Thang Cáp Kéo?

Ở chiều ngược lại, hệ cáp kéo phù hợp hơn với 4 nhóm công trình dưới đây:

• Nhà phố và biệt thự từ 4 tầng trở lên, hoặc bất kỳ công trình nào vượt quá khoảng 6 điểm dừng.
• Công trình có tần suất đi lại cao như căn hộ cho thuê, văn phòng, nhà xưởng chạy nhiều ca trong ngày.
• Công trình đang thiết kế mới, còn chủ động bố trí được hố pit 800 mm và khoảng trống đỉnh giếng theo chuẩn.
• Chủ đầu tư muốn nguồn linh kiện và đội bảo trì sẵn có trong nước để rút ngắn thời gian xử lý sự cố.

Bốn nhóm này đều cần hành trình dài hoặc tần suất sử dụng cao, hai điều kiện mà đối trọng của hệ cáp kéo xử lý tự nhiên hơn. Phần lớn nhà phố và biệt thự tại Việt Nam rơi vào nhóm thứ hai, song phương án cuối vẫn nên chốt sau khảo sát tại chỗ. Bài thang máy gia đình loại nào tốt đi sâu hơn vào việc chọn cấu hình.

Thang Máy Phụng Hoàng Đồng Hành Cùng Chủ Đầu Tư Từ Khảo Sát Đến Bảo Trì

Việc lựa chọn giữa thang máy thủy lực và cáp kéo chỉ chốt được sau khi đo đạc hiện trạng. Phụng Hoàng nhận thi công thang máy trọn gói từ khảo sát mặt bằng, tư vấn cấu hình, thiết kế giếng thang, thi công lắp đặt cho tới bảo trì định kỳ. Ba dữ kiện quyết định phương án sơ bộ là số điểm dừng, kích thước giếng thang và việc giếng làm bằng bê tông hay khung thép kính.

Sau bàn giao, chủ đầu tư nhận kết quả kiểm định an toàn cùng lý lịch thang máy và nên giữ trọn hồ sơ cho các kỳ kiểm định sau. Đội bảo trì trực 24/7 xử lý sự cố, lịch bảo trì xếp theo cường độ sử dụng thực tế thay vì áp một chu kỳ cứng cho mọi công trình.

FAQ – Câu Hỏi Thường Gặp Về Thang Máy Thủy Lực Và Cáp Kéo

Ba câu hỏi dưới đây sẽ giải đáp những thắc mắc chủ đầu tư hay đặt ra ngay trong buổi khảo sát đầu tiên.

1. Thang máy thủy lực có lắp được cho nhà 5 tầng không?

Lắp được, vì hành trình phổ biến 17 đến 25 m đã phủ hết chiều cao một căn nhà phố 5 tầng. Hai điều cần kiểm tra trước là tầng trệt có chỗ đặt khoang tủ bơm hay không, và nền đất có cho phép thi công đáy giếng theo phương án xi lanh đã chọn hay không.

2. Thang máy thủy lực có tốn điện hơn thang cáp kéo không?

Ở chiều đi lên thì có, vì bơm phải nâng toàn bộ cabin và tải mà không có đối trọng chia bớt khối lượng. Chiều đi xuống thì ngược lại, cabin hạ theo trọng lực nên gần như không tiêu thụ điện. Công trình thấp tầng, ít chuyến mỗi ngày thì tổng chênh lệch không đáng kể, còn công trình đi lại liên tục thì hệ cáp kéo lợi hơn.

3. Mất điện đột ngột thì hai loại thang xử lý thế nào?

Thang cáp kéo phổ biến lắp bộ cứu hộ tự động ARD, đưa cabin về tầng gần nhất rồi mở cửa bằng nguồn dự phòng. Hệ thủy lực hạ cabin bằng cách mở van cho dầu chảy về bể, thao tác do kỹ thuật viên thực hiện theo quy trình. Dù dùng công nghệ nào, người bên trong cũng cần bấm nút gọi khẩn cấp và chờ hỗ trợ, tuyệt đối không tự cạy cửa.