Đối Trọng Thang Máy Cần Kiểm Tra Gì Khi Bảo Trì?

Đối Trọng Thang Máy Làm Nhiệm Vụ Gì Trong Thang Cáp Kéo?

Đối trọng thang máy là khung thép chứa các khối tạ, treo ở đầu cáp đối diện cabin và chạy trên hai ray dẫn hướng riêng. Cabin đi lên thì đối trọng đi xuống và ngược lại. Vì khối lượng hai bên gần cân nhau, máy kéo chỉ phải bù phần chênh lệch thay vì nâng toàn bộ cabin.

Theo tài liệu đào tạo của TK Elevator, khối lượng đối trọng bằng khối lượng cabin rỗng cộng thêm 40-50% tải định mức. Với thang 450 kg, phần cộng thêm vào khoảng 180-225 kg. Máy kéo vì thế làm việc nhẹ nhất khi cabin chở khoảng nửa tải.

Một bộ đối trọng gồm khung, các khối tạ xếp trong khung, guốc trượt ôm vào ray ở hai đầu khung và cụm đầu treo cáp ở đỉnh. Khối tạ thường làm bằng bê tông hoặc sắt. Lựa chọn vật liệu này cũng là một lý do khiến hai thang cùng tải trọng có giá khác nhau. Xưởng Phụng Hoàng tự gia công khung đối trọng cùng khung hố, cabin, cửa và bệ máy.

Chỉ thang cáp kéo mới dùng đối trọng. Thang thủy lực nâng cabin bằng piston nên thường không có bộ phận này, như phân tích trong bài viết: Thang Máy Thủy Lực Và Cáp Kéo Khác Nhau Thế Nào?

Ba Bộ Phận Cùng Gọi Là Đối Trọng Trong Biên Bản Bảo Trì

Checklist bảo trì của Phụng Hoàng có 3 bộ phận mang chữ “đối trọng”, nằm ở 3 vị trí khác nhau trong giếng thang. Gia chủ đọc biên bản dễ gộp cả ba làm một. Kết quả là lo thang có vấn đề lớn, trong khi kỹ thuật viên chỉ xử lý một chi tiết nhỏ.

Dưới đây là 3 bộ phận mang tên đối trọng và việc mỗi bộ phận đảm nhận:

1. Đối trọng cabin: Khối nặng chính treo ở đầu cáp đối diện cabin, chạy trên ray đối trọng suốt chiều cao giếng.
2. Quả đối trọng cửa tầng: Quả nặng nhỏ treo ở cơ cấu cửa mỗi tầng, kéo cửa tầng tự đóng và khóa lại khi cabin không dừng ở tầng đó.
3. Đối trọng governor: Khối căng cáp của bộ khống chế vượt tốc đặt dưới đáy pit, giữ sợi cáp governor luôn căng.

Phần còn lại của bài chỉ bàn về đối trọng cabin. Biên bản ghi “kiểm tra cáp treo quả đối trọng cửa tầng” là việc của cơ cấu cửa, không đụng tới khối đối trọng chính.

Dấu Hiệu Đối Trọng Thang Máy Đang Có Vấn Đề

Đối trọng thang máy chạy khuất trong giếng nên gia chủ không nhìn thấy. Chủ nhà chỉ nhận ra qua tiếng động, độ rung của cabin và cách thang dừng ở tầng trên cùng. Các dấu hiệu này xuất hiện từ từ, nên thang càng cũ càng dễ bị coi là chuyện bình thường.

Dưới đây là 4 dấu hiệu thường dẫn tới đối trọng khi kỹ thuật viên dò nguyên nhân:

1. Tiếng gõ ở cùng một đoạn giếng: Cabin chạy tới một vị trí thì nghe lạch cạch, qua khỏi thì hết. Thủ phạm hay gặp là guốc trượt đối trọng đã mòn hoặc khối tạ lỏng trong khung.
2. Cabin rung khi chạy ngang giữa hành trình: Đây là đoạn cabin và đối trọng đi qua nhau, cách nhau tối thiểu 50 mm theo tiêu chuẩn. Đối trọng lắc trên ray thì cabin cảm nhận được ngay.
3. Thang dừng hụt ở tầng trên cùng: Cáp giãn làm đối trọng tụt dần về phía giảm chấn. Khi đối trọng chạm giảm chấn, cabin không lên được đúng cốt sàn.
4. Cáp phía đối trọng căng chùng không đều: Nhìn từ nóc cabin thấy có sợi căng, có sợi chùng, tức tải không còn chia đều.

Các dấu hiệu trên chỉ khoanh vùng nguyên nhân, chưa đủ để kết luận chi tiết nào cần thay. Riêng khi phát hiện cáp có sợi bị đứt, Phụng Hoàng khuyên dừng thang ngay và gọi kỹ thuật. Biểu hiện hỏng chung của toàn bộ thang nằm trong bài viết: 5 Dấu Hiệu Nhận Biết Thang Máy Bị Hỏng Và Cách Xử Lý.

Kỹ Thuật Viên Kiểm Tra Gì Ở Đối Trọng Thang Máy Khi Bảo Trì?

Đối trọng thang máy chỉ tiếp cận được từ nóc cabin và từ đáy pit, nên hạng mục kiểm tra chia theo đúng hai chỗ đứng này. Trong quy trình bảo trì 5 bước của Phụng Hoàng, phần đối trọng nằm ở bước kiểm tra giếng thang trên nóc cabin và bước kiểm tra đáy giếng.

Bảng dưới đây gom 6 hạng mục liên quan tới đối trọng theo vị trí kiểm tra và mục đích:

Các hạng mục này nằm trong mỗi lần bảo trì khoảng 60 phút của Phụng Hoàng, không phải việc chỉ làm khi thang đã hỏng. Hai việc dễ bị làm qua loa nhất là cân độ căng cáp và đo khoảng cách tới giảm chấn, được tách riêng bên dưới. Để nắm rõ các bước bảo trì, chủ đầu tư có thể đọc thêm bài viết: Quy Trình Bảo Trì Thang Máy Gia Đình Gồm Những Hạng Mục Nào?

Độ Căng Đều Của Cáp Ở Đầu Treo Đối Trọng

Đầu treo cáp ở đỉnh đối trọng có cơ cấu lò xo để cân lực giữa các sợi cáp. Ở mỗi lần bảo trì, kỹ thuật viên so độ nén của các lò xo này. Lò xo nén lệch nhau nghĩa là có sợi cáp đang chịu nhiều tải hơn các sợi còn lại.

TCVN 6396-20:2017 (EN 81-20:2014) điều 5.5.5.1 yêu cầu thiết bị tự cân lực căng cáp, ít nhất ở một đầu cáp. Điều 5.5.5.2 quy định lò xo dùng cho việc này phải làm việc ở trạng thái nén. Sổ tay bảo trì cáp tải của Mitsubishi Electric hướng dẫn sợi nào lệch thì chỉnh bằng thanh ren ở đầu cáp.

Cùng tiêu chuẩn, điều 5.4.11.2 yêu cầu khối tạ phải lắp trong khung và được cố định để không xê dịch. Vì vậy khối tạ lỏng là lỗi cần xử lý ngay trong lần bảo trì đó.

Khoảng Cách Từ Đối Trọng Tới Giảm Chấn Thay Đổi Theo Tuổi Cáp

Khi cabin dừng ở tầng trên cùng, đối trọng nằm ở điểm thấp nhất và cách giảm chấn một khoảng do nhà sản xuất quy định. Cáp thép giãn dần trong quá trình sử dụng nên khoảng này ngắn lại theo thời gian. Kỹ thuật viên phải đo lại mới biết lúc nào cần chỉnh.

Theo sổ tay của Mitsubishi Electric, khoảng cách được đo khi cabin đỗ ở tầng trên cùng, rồi so với giá trị trên biển gắn ở đáy đối trọng. Lệch phạm vi cho phép thì chỉnh bằng tấm đệm chêm dưới đối trọng. Hết đệm để chỉnh thì phải cắt ngắn hoặc thay cáp. Cáp mới giãn nhanh hơn cáp cũ trong thời gian đầu, nên sau khi thay cáp cần đo dày hơn.

Đường chạy của đối trọng dưới đáy pit được bao bằng tấm chắn cao tối thiểu 2,0 m tính từ sàn pit, mép dưới cách sàn không quá 0,30 m (điều 5.2.5.5.1). Chủ nhà không nên tháo tấm chắn hay để đồ trong pit, vì đây là vùng đối trọng hạ xuống mỗi khi cabin lên tầng trên cùng.

Khi Nào Sửa, Khi Nào Thay Bộ Phận Của Đối Trọng Thang Máy?

Bộ đối trọng thang máy hiếm khi phải thay nguyên khối. Phần thường phải xử lý là guốc trượt, đầu treo cáp và độ dài cáp. Chỉ khi khung biến dạng hoặc cabin nặng thêm sau cải tạo thì đối trọng mới cần làm lại khung hoặc tính lại khối tạ.

Bảng dưới đây so sánh 5 tình huống thường gặp theo hướng xử lý và lý do:

Ranh giới giữa sửa và thay nằm ở khung đối trọng. Khung còn thẳng và chắc thì các lỗi còn lại đều xử lý được trên thang hiện có. Nhà đang cải tạo nội thất cabin nên báo trước cho đơn vị bảo trì, vì đá ốp hoặc kính thêm vào làm lệch mức cân bằng đã tính lúc lắp đặt.

Phần lớn linh kiện thay thế Phụng Hoàng có sẵn trong kho. Khung đối trọng do xưởng công ty tự gia công, nên không phải chờ nhập 45-60 ngày như máy kéo hay tủ điện công suất lớn.

Gia Chủ Cần Làm Gì Để Đối Trọng Thang Máy Bền Lâu?

Gia chủ không tự kiểm tra hay chỉnh đối trọng thang máy. Việc của chủ nhà là giữ đúng lịch bảo trì, ghi lại dấu hiệu bất thường và báo trước khi thay đổi cabin. Ba việc này đủ để kỹ thuật viên phát hiện guốc trượt mòn, khối tạ lỏng hay cáp giãn từ sớm.

Muốn tiếp cận đối trọng, người làm phải đứng trên nóc cabin hoặc xuống đáy pit. Phụng Hoàng khuyên chủ nhà không tự bảo trì, bởi thang máy là thiết bị an toàn.

Đội ngũ thang máy Phụng Hoàng tư vấn thang gia đình bảo trì 2 hoặc 3 tháng một lần. Thang tải hàng và thang tải khách nhà trọ chạy nhiều chuyến hơn nên bảo trì mỗi tháng một lần. Cách chọn chu kỳ được Phụng Hoàng phân tích chi tiết trong bài viết: Bảo Trì Thang Máy Gia Đình Bao Lâu 1 Lần Là Phù Hợp?

Khi nghe tiếng gõ trong giếng, chủ nhà nên ghi lại cabin đang qua tầng nào và tiếng xuất hiện lúc đi lên hay đi xuống. Thông tin này cho kỹ thuật viên biết cần soi guốc trượt ở đoạn nào của ray.

Kỹ thuật viên Phụng Hoàng có mặt trong 60 phút tại TP.HCM, 12 giờ ở các tỉnh lân cận và 36 giờ với nơi đi ô tô quá 8 giờ, trực 24/7. Chủ đầu tư có thể đặt lịch qua dịch vụ bảo trì sửa chữa thang máy hoặc gọi 0938 41 47 86.

FAQ – Câu Hỏi Thường Gặp Về Đối Trọng Thang Máy

1. Đối Trọng Thang Máy Có Làm Cabin Rơi Khi Gặp Sự Cố Không?

Không. Cabin thang cáp kéo treo bằng nhiều sợi cáp thép và có bộ hãm an toàn do bộ khống chế vượt tốc kích hoạt. Khi cabin chạy xuống quá tốc độ, bộ hãm kẹp vào ray để giữ cabin lại (bảng 11 của TCVN 6396-20:2017). Đối trọng chỉ cân bằng tải, không phải bộ phận giữ cabin.

2. Đối Trọng Bê Tông Và Đối Trọng Sắt Khác Nhau Thế Nào?

Điểm khác nằm ở vật liệu khối tạ. Cùng một khối lượng, khối tạ sắt chiếm ít thể tích hơn bê tông nên khung đối trọng gọn hơn, thường hợp với giếng thang hẹp. Đây cũng là một yếu tố làm giá hai thang cùng tải trọng chênh nhau. Phương án cụ thể do đội kỹ thuật chọn theo kích thước giếng.

3. Nhà Có Tầng Hầm Dưới Hố Thang Thì Đối Trọng Cần Gì Thêm?

Theo điều 5.2.5.4 của TCVN 6396-20:2017, nếu dưới giếng thang có không gian người tiếp cận được thì sàn pit phải chịu tải tối thiểu 5.000 N/m² và đối trọng phải lắp bộ hãm an toàn. Nhà phố có tầng hầm ngay dưới hố thang cần báo điều này từ khâu thiết kế, phần kết cấu do đội kỹ thuật tính.