Dầm Thang Máy Đổ Ở Vị Trí Nào Và Kích Thước Ra Sao?

Chuyện dầm thang máy nên được hỏi khi hố thang còn đang lên từng tầng, không phải lúc đội lắp đặt đã chở ray tới. Theo kinh nghiệm của Phụng Hoàng, hố đã xây xong thì gần như không đổi được kích thước vì quá tốn kém, nên vị trí và cao độ của từng dầm cần được chốt ngay từ bản vẽ hố.

Dầm Thang Máy Đổ Ở Những Vị Trí Nào Trong Giếng Thang?

Dầm thang máy được đổ ở 4 vị trí trong giếng thang. Đà giữa tầng nằm ở hai vách hông và vách sau để bắt bát ray. Đà cửa và đà sàn ôm mép trên, mép dưới ô chờ cửa tầng. Dầm đỉnh giếng khóa 4 mặt hố để gác máy kéo. Mặt trước giếng để trống làm ô cửa.

Sơ đồ dưới đây đặt cả 4 vị trí lên cùng một mặt cắt giếng thang nhà phố, kèm móc treo ở đỉnh giếng:

Sơ đồ chỉ thể hiện vị trí tương đối. Cao độ và tiết diện thật của từng dầm nằm trên bản vẽ hố mà đơn vị thang máy giao cho bên xây dựng. Mỗi dòng máy, loại cửa và chiều cao tầng cho ra một bộ số khác nhau.

Đà Giữa Tầng Để Bắt Bát Ray

Đà giữa tầng là loại dầm thang máy đổ ngang ở hai vách hông và vách sau giếng, khoảng giữa chiều cao mỗi tầng. Đây là chỗ đội lắp đặt khoan nở bắt bát ray, tức giá thép giữ ray cabin và ray đối trọng. Có đà đúng chỗ thì ray có điểm tựa đều trên suốt hành trình.

Khi lắp, đội kỹ thuật Phụng Hoàng thả 6 dây dọi từ đỉnh xuống đáy hố để làm chuẩn cho cửa, ray cabin và ray đối trọng. Sau đó cabin được kéo dần lên, lên tới đâu thì nối ray và bắt bát tới đó. Ở giếng xây, bát ray thường được bắt nở vào mặt đà bê tông. Nhiều đơn vị lắp thang chọn cách này vì nở bắt vào gạch khó giữ chắc bằng bê tông.

Điểm tựa của ray liên quan trực tiếp tới an toàn. TCVN 6396-20:2017 (EN 81-20:2014), bộ tiêu chuẩn an toàn cho thang máy chở người, quy định ở mục 5.7.4.6 rằng ray có bộ hãm an toàn tác động chỉ được võng tối đa 5 mm theo mỗi phương trong tính toán. Độ võng của kết cấu nhà cũng phải cộng vào con số này, nên bát ray cần bắt vào kết cấu cứng, đúng cao độ ghi trên bản vẽ hố.

Đà Cửa Và Đà Sàn Ở Ô Chờ Cửa Tầng

Mỗi ô chờ cửa tầng cần 2 loại dầm thang máy: đà cửa ở mép trên để treo đầu cửa và đà sàn ở mép dưới để đỡ ngưỡng cửa (sill). Một số đơn vị thang máy hướng dẫn đặt đà cửa cách mặt sàn khoảng 2.300 mm, đây là mức tham khảo, cao độ thật lấy theo bản vẽ bộ cửa đã chốt.

Cả đà cửa lẫn đà sàn đều cần có vì cửa tầng lùa ngang phải được dẫn hướng ở cả cạnh trên lẫn cạnh dưới, đúng như TCVN 6396-20:2017 mục 5.3.3.2.2 yêu cầu. Đà cửa đổ thấp hơn đầu cửa của bộ cửa đã chọn thì khung cửa không lọt. Trong 18 bước lắp đặt của Phụng Hoàng, đầu cửa tầng và sill được lắp ngay lúc cabin đi lên để nối ray. Vì thế, phần đà ở ô chờ phải có sẵn từ phần thô.

Đây cũng là chỗ Phụng Hoàng hay gặp sai ở nhà xây mới. Thợ xây chưa có kinh nghiệm làm hố thang thường không chừa lỗ chờ cửa tầng, không đổ đà cửa và đà sàn, khiến đội lắp phải xử lý bổ sung chỗ bắt cửa trước khi dựng khung cửa.

Dầm Đỉnh Giếng Và Đà Đặt Máy

Dầm đỉnh giếng là dầm thang máy chịu lực chính, khóa 4 mặt hố ở trên cùng, nơi gối đà đặt máy kéo. Với thang gia đình và thang tải khách, Phụng Hoàng thường gác thép I200 qua làm đà đặt máy, bớt được công đoạn đổ sàn phòng máy vốn tốn kém cho chủ nhà.

Khi gác thép, nhà thầu chỉ cần chừa đúng vị trí gối đà trên dầm đỉnh, phần thép do đơn vị thang máy gác. Riêng thang tải hàng kèm người từ 2.000 kg, Phụng Hoàng khuyên đổ sàn phòng máy để đặt máy tốt hơn. So sánh chi tiết giữa đổ sàn và gác đà thép nằm trong bài viết thi công phòng máy thang máy.

Ngay dưới trần đỉnh giếng còn có móc treo để treo pa lăng nâng máy kéo khi lắp. Dầm đỉnh cũng chính là trần thật của khoảng vượt đỉnh, vì OH được đo tới đáy dầm thấp nhất chứ không tới mặt sàn mái. Cách đo nằm ở bài chiều cao OH thang máy.

Kích Thước Dầm Thang Máy Bao Nhiêu Là Đủ?

Mốc tham khảo trên thị trường cho đà giữa tầng và dầm đỉnh giếng là khoảng 200 x 200 mm, nhưng không có tiêu chuẩn nào ấn định một tiết diện chung cho dầm thang máy. Tiết diện thật do kỹ sư kết cấu của công trình tính theo tải, nhịp dầm và chiều cao tầng, phối hợp với đơn vị thang máy.

TCVN 6396-20:2017 mục 5.2.1.8.1 chỉ buộc kết cấu giếng chịu được tải của máy, tải ray lúc bộ hãm an toàn tác động và tải giảm chấn. Phụ lục E của tiêu chuẩn này gợi ý thêm: khối lượng chuyển động và lực lúc dừng khẩn cấp được nhân hệ số động bằng 2. Nghĩa là dầm thang máy ở đỉnh giếng không chỉ chịu trọng lượng đứng yên của máy, cabin và đối trọng, mà còn chịu lực phát sinh khi thang phanh gấp.

Một số đơn vị thang máy đang hướng dẫn mốc tham khảo cho 4 loại dầm trong bảng dưới đây, đủ để thợ xây hình dung trước khi có bản vẽ:

Các mốc trên lấy từ hướng dẫn của một số đơn vị thang máy, có thể thay đổi tùy công trình. Thang tải hàng, giếng có nhịp rộng hoặc tầng cao thường cần dầm lớn hơn, nên bảng này chỉ dùng để soát bản vẽ đã đủ các loại dầm thang máy hay chưa.

Ở Phụng Hoàng, cao độ từng đà được ghi ngay trên bộ bản vẽ hố giao cho chủ nhà, gồm mặt bằng hố thang, mặt cắt ngang và dọc, kích thước chừa lỗ cửa tầng. Khoảng cách bát ray lớn nhất do hãng thang ghi trên bản vẽ bố trí, nên tầng cao hơn mức thường gặp có thể cần thêm đà, đội kỹ thuật sẽ chỉ ra trên bản vẽ hố.

4 Lỗi Đổ Dầm Khiến Gia Chủ Phải Đục Sửa Về Sau

4 lỗi đổ dầm thang máy hay gặp là không chừa đà cửa và đà sàn, bỏ đà giữa tầng, để dầm phụ lọt vào lòng giếng và quên gối đà ở đỉnh giếng. Theo Phụng Hoàng, đà cùng với hố pit, phòng máy và lỗ chờ cửa là những chỗ đội xây dựng ít kinh nghiệm thường làm chưa đúng yêu cầu.

Dưới đây là 4 lỗi đổ dầm thang máy thường gặp ở công trình nhà phố, kèm hậu quả và cách tránh:

1. Không chừa đà cửa, đà sàn và lỗ chờ cửa tầng: Đây là lỗi Phụng Hoàng gặp nhiều nhất ở thợ xây chưa quen thang máy. Đội lắp phải bổ sung chỗ bắt cửa trước khi dựng khung, nên loại cửa và kích thước ô chờ cần chốt trước khi ghép cốp pha.
2. Bỏ đà giữa tầng, xây gạch kín vách: Giếng xây không còn mặt đà bê tông để bắt bát ray. Cách tránh là ghi cao độ đà giữa tầng của từng tầng ngay trên bản vẽ hố.
3. Dầm phụ hoặc ống kỹ thuật lọt vào lòng giếng: Một dầm phụ cắt ngang giếng hay đáy dầm mái hạ thấp sẽ làm hụt khoảng vượt đỉnh. Dầm phụ, bồn nước, ống thoát mái nên nằm ngoài hình chiếu của giếng.
4. Quên gối đà và móc treo ở đỉnh giếng: Đội lắp tới nơi không có chỗ gác đà đặt máy, cũng không có điểm treo pa lăng. Cả hai nằm trong danh mục Phụng Hoàng yêu cầu nhà thầu chừa sẵn, trước khi đổ sàn mái.

Bốn lỗi trên cùng một gốc: dầm thang máy được đổ theo bản vẽ kiến trúc của ngôi nhà, trong khi cao độ và vị trí của chúng phải lấy theo bản vẽ hố thang. Đối chiếu từng tầng lúc phần thô đang lên là cách rẻ nhất để không phải đục sửa.

Các mốc kiểm tra cụ thể được Phụng Hoàng phân tích ở bài viết: Xây Hố Thang Máy Gia Đình Cần Giám Sát Những Gì?

Giếng Trời Và Nhà Cải Tạo Không Có Sẵn Dầm Thì Xử Lý Thế Nào?

Giếng trời trong nhà cải tạo thường không có sẵn dầm thang máy như đà treo cửa và đà giữa tầng, nên Phụng Hoàng lắp thêm hệ khung sắt làm chỗ bắt ray và treo cửa. Mặt giếng nào chưa có tường thì bao che bằng kính cường lực hoặc vật liệu tiết kiệm hơn như panel, tôn.

Ngoài kích thước hố, Phụng Hoàng khảo sát thêm các loại đà hiện có và những mặt giếng giáp tường nhà trước khi báo giá. Nhà cải tạo nên được khảo sát trực tiếp, vì bản vẽ cũ thường không phản ánh hết pit, đà và khoảng trống thực tế.

Khung sắt giải quyết chuyện thiếu dầm nhưng kéo theo một yêu cầu riêng. Phụ lục E.2 của TCVN 6396-20:2017 nói rõ: tường bê tông hay gạch gần như không làm bát ray xê dịch, còn bát nối vào dầm thép hoặc khung thì kết cấu đỡ có thể võng khi cabin tì lực lên ray. Độ võng này phải được tính vào, nên người thiết kế khung cần làm việc trực tiếp với đơn vị thang.

Khung sắt hợp với giếng trời không có đà hoặc thang lắp lọt lòng cầu thang bộ. Nếu giếng đã có vách bê tông và đủ dầm ở mỗi tầng thì khung không còn là bắt buộc, quyết định cuối nằm ở buổi khảo sát. Cách khung bám vào kết cấu từng tầng được trình bày ở bài viế lắp đặt thang máy khung thép cho nhà phố.

Gia Chủ Cần Chốt Gì Với Đơn Vị Thang Trước Khi Đổ Dầm?

Gia chủ nên có bản vẽ hố thang trước khi ghép cốp pha cho dầm thang máy đầu tiên, vì cao độ đà cửa, vị trí đà giữa tầng và gối đà đỉnh giếng đều suy ra từ cấu hình thang. Phụng Hoàng khuyên nhà xây mới liên hệ trước khi xây hố pit, lúc mọi kích thước còn đổi được.

Dưới đây là 5 việc nên chốt với đơn vị thang máy trước khi đổ dầm:

• Tải trọng và kích thước cabin: Hai thông số này quyết định bề rộng hố, từ đó quyết định nhịp của dầm đỉnh và đà giữa tầng.
• Loại cửa tầng: Cửa mở trung tâm hay mở một phía cho ra bề rộng ô chờ và cao độ đà cửa khác nhau.
• Cách đặt máy: Gác thép I200 hay đổ sàn phòng máy, để bên xây dựng chừa gối đà hoặc đổ sàn đúng chỗ.
• Số điểm dừng và chiều cao từng tầng: Đây là căn cứ để biết tầng nào cần thêm đà bắt ray.
• Móc treo, lỗ chờ cửa tầng, nguồn điện: Những chi tiết này đi cùng dầm hoặc sàn mái, quên lúc đổ thì phải bổ sung về sau.

Theo kinh nghiệm của Phụng Hoàng, sau buổi khảo sát thường chỉ mất khoảng nửa ngày là có bản vẽ hố. Phương án thang còn đổi được mà không phát sinh phí tới trước khi xưởng sản xuất, thường là khoảng 20 ngày trước ngày xuất thang.

Với dầm thì mốc cứng hơn nhiều: bê tông đã đổ thì cao độ đã cố định. Cách đọc từng hạng mục trên bản vẽ có trong bài viết bản vẽ thiết kế thang máy, còn việc theo dõi phần thô từng tầng thuộc dịch vụ giám sát thi công thang máy.

FAQ – Câu Hỏi Thường Gặp Về Dầm Thang Máy

Mặt trước giếng không cần đà giữa tầng. Hố đã xây mà thiếu đà vẫn có cách bổ sung chỗ bắt, nhưng tốn hơn làm đúng từ đầu. Phần dầm thang máy bằng bê tông thuộc việc của nhà thầu xây dựng, còn thép gác máy và khung sắt bổ sung do đơn vị thang máy làm.

1. Mặt Trước Giếng Thang Có Cần Đổ Đà Giữa Tầng Không?

Không cần. Mặt trước giếng là chỗ đặt ô chờ cửa tầng, nên chỉ cần đà cửa ở mép trên và đà sàn ở mép dưới. Đà giữa tầng được đổ ở hai vách hông và vách sau, nơi ray cabin và ray đối trọng bắt vào. Vị trí đối trọng tùy dòng thang, bản vẽ hố ghi rõ.

2. Hố Thang Đã Xây Xong Mà Thiếu Đà Thì Còn Xử Lý Được Không?

Vẫn xử lý được nhưng tốn hơn. Theo Phụng Hoàng, hố đã xây xong thì gần như không đổi được kích thước vì quá tốn kém. Chỗ thiếu đà phải được khảo sát trực tiếp để chọn cách bổ sung điểm bắt, giống cách Phụng Hoàng dựng khung sắt ở những giếng trời không có đà.

3. Dầm Thang Máy Do Nhà Thầu Xây Dựng Hay Đơn Vị Thang Máy Làm?

Dầm bê tông của giếng thang thuộc phần việc của nhà thầu xây dựng, làm theo vị trí và cao độ trên bản vẽ hố do đơn vị thang máy giao. Phần thép gác máy và khung sắt bổ sung cho giếng trời do đơn vị thang máy làm, nên gia chủ cần hỏi rõ hạng mục này đã có trong báo giá hay chưa.